DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
NHÀ VĂN TRẦN CHIẾN - NGƯỜI HIỀN Ở PHỐ LÃN ÔNG

                                Nguyễn Việt Chiến

     Ở phố Lãn Ông, Hà Nội trước đây có ba người hiền nổi tiếng về văn chương: nhà thơ Lê Đạt, nhà văn Trần Chiến và nhà thơ Vũ Đình Văn. Họ đều ở nhà bên dãy số lẻ. Nhà thơ trẻ tài hoa Vũ Đình Văn đã hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Còn “Trưởng lão” thơ hai-câu Lê Đạt cũng đã qua đời năm 2008. Giờ chỉ còn lại Trần Chiến, người từng 2 lần đoạt giải thưởng uy tín của Hội Nhà văn Hà Nội.

 

 



                               


 

     Là con trai của nhà sử học nổi tiếng Trần Huy Liệu, Trần Chiến là người con duy nhất trong gia đình theo nghiệp văn chương của cha ông. Ông ngoại của anh là nhà văn, học giả lừng lẫy Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc, người chuyện soạn sách khảo cứu văn hóa dân tộc, dân gian như các cuốn: Tục ngữ Phong giao, Nam thi hợp tuyển,Truyện cổ nước Nam và nổi tiếng nhất là Cổ học tinh hoa.

   Sinh trưởng trong một gia đình có bề dày văn hóa như vậy, thì cái “gien” văn chương di truyển không thể là chuyện “ngẫu hứng”. Từ nhỏ đến khi trưởng thành, Trần Chiến sống trong sự chăm sóc chủ yếu của người mẹ, thỉnh thoảng người cha về thăm và đem anh đi theo trong các chuyến đi công tác những năm kháng chiến. Có lần Trần Chiến nói vui: “Có lẽ cha tôi để lại cho tôi cái tính bướng bỉnh, cứng đầu nhiều hơn là những cái khác”. Và số đêm cha con nằm trò chuyện với nhau chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Năm 1969, cụ Trần Huy Liệu mất, để lại trong đống bản thảo của mình 26 cuốn nhật ký ghi chép về những sự kiện và con người lịch sử chủ yếu trong 50 năm đầu của thế lỷ 20 ở Việt Nam. Với cách nhìn uyên bác và nghiêm túc của một nhà sử học có nhãn quan riêng, di cảo của cụ Trần Huy Liệu là cả một kho sử liệu quý giá.

Những ngày đầu cách mạng 1945 là Phó Chủ tịch Uỷ ban Dân tộc giải phóng (sau thành Chính phủ lâm thời). Sau này, ông là Viện trưởng đầu tiên của Viện Sử học, ông mất năm 1969.

  

 

   Trần Chiến sinh năm 1950, đi bộ đội năm 1968, sau đó chuyển về Đại học quân sự, nhưng hình như  cái năng khiếu văn chương trong anh trôi dậy, khiến anh quyết định chuyển sang học khoa văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp, anh về làm biên tập ở Nhà xuất bản Quân đội rồi sau chuyển về làm biên tập ở báo Hà Nội mới.

 

  Tính điềm đạm, ít nói, với mái tóc lốm đốm khói sương, với cái nhìn nửa hài, nửa ngắm nghía, Trần Chiến luôn có vẻ “ngẫm ngợi” nhiều hơn tôi tưởng. Ngoài công việc làm báo, viết kịch, Trần Chiến chủ yếu  thành đạt ở mảng văn xuôi. Tập truyện ngắn “con bụi” và tập tiểu thuyết “Đèn vàng” của anh đã 2 lần giành giải thưởng của Hội Văn học nghệ thuật và Hội Nhà văn Hà Nội. “Con bụi” là tập truyện ngắn khá nổi tiếng của Trần Chiến, được anh viết trong khoảng 10 năm trước khi phi lộ chóng mặt của báo chí cuốn anh vào guồng quay sà sã của một tờ báo ngày. Trần Chiến tâm sự: “Làm báo được tiếp xúc nhiều nhưng đấy cũng là điều không ổn, vì người viết hàng ngày phải dành hết thời gian cho công việc báo chí mà không còn thời gian cho văn chương để viết cho thật tâm trạng, thật sâu sắc…”. Tập truyện “con bụi” của Trần Chiến cũng “vạn sự khởi đầu nan”, anh gửi đến mấy nhà xuất bản đều không có hồi âm. Chỉ đến khi bản thảo “con bụi” lọt vào mắt xanh của một nhà phát hành tư nhân, thấy có thể kinh doanh được, thế là cuốn sách được in ra ở dạng sách liên kết giữa đơn vị phát hành sách và NXB Tác phẩm mới. Sách in 2500 cuốn, bán hết veo, lại nối bản in tiếp. Sách ban đầu lấy tên truyện ngắn “Vũ điệu ngoạn mục”, nhưng sau nhà phát hành yêu cầu lấy tên “Con bụi” (cũng là tên một truyện ngắn trong tập) cho “ăn khách”. Chưa xong, truyện ngắn mở đầu tập “Bạch đàn trắng” được đổi thành “Gã thất tình lang thang” cũng nhảm mục đích “gọi khách”. Nhuận bút tập truyện ngắn “con bụi” viết trong 10 năm chỉ đủ tiền mua một chiếc ca-xét “còm”.

 

    Mới đây, khi cuốn sách Trần Huy Liệu- cõi người của nhà văn Trần Chiến được ấn hành, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với nhau về cuốn sách này. Điều trăn trở nhất của nhà văn Trần Chiến hôm nay là phải từ các nguồn tư liệu lịch sử quý giá và hồi ký mà cha mình để lại, để dựng lên chân dung đời sống chân thực của danh nhân văn hoá này. Cuốn sách “Trần Huy Liệu-cõi người” đã công bố một phần tư liệu quý giá từ hồi ký, nhật ký của Trần Huy Liệu với các yếu nhân trong giai đoạn đầu cách mạng.

 

 Trần Chiến cho rằng:    “Tuy nổi tiếng về nhiều phương diện, nhưng Trần Huy Liệu lại là con người không dễ tìm hiểu, hiểu rồi không dễ viết ra, viết ra rồi vẫn khó xuất hiện ở dạng toàn vẹn. Về phương diện nhà thơ, ông là người sung mãn tình cảm hay vẫn chỉ là anh nói chí kiểu nhà nho? Về phương diện chính trị, ông bồng bột nông cạn hay là nhìn thấy nhiều vấn đề quá sớm? Về sử học, ông có đóng góp gì cho phương pháp, hay chỉ là người tập hợp tư liệu đơn thuần? Về phương diện người tình, ông có là một kẻ phiêu lưu “đi không đến nơi, về không đến chốn”, chẳng thể đem lại hạnh phúc cho người mình yêu? Tất cả những câu hỏi đó khó bề giải quyết cặn kẽ, nếu không thấy cái ý nghĩa chủ yếu, nét trội bật nhất trong con người Trần Huy Liệu, rằng đó là một con- người-tìm-kiếm. Vì vậy, tìm kiếm con người Trần Huy Liệu là vệc không dễ, thấy rồi không dễ viết ra, viết ra rồi vẫn khó…”

 

    Có thể nhận thấy, tác giả cuốn Trần Huy Liệu- Cõi người đã có điều kiện tiếp xúc với các nguồn tư liệu quý giá về Trần Huy Liệu và đã dựng lại chân dung đời sống chân thực của danh nhân văn hoá này. Trần Chiến chủ trương không “làm mới” Trần Huy Liệu và chỉ đưa ra những nhận định đúng đắn về con người của ông, có thể không đầy đủ, nhưng những gì đã đưa là phải đúng. Tác giả chủ yếu dựa vào hồi ký của Trần Huy Liệu để viết và trên cơ sở sự thật ấy để dựng thành truyện. Phần đầu khi dựa vào hồi ký của Trần Huy Liệu để viết trong Cõi người, nhà văn Trần Chiến sử dụng khá nhiều các chi tiết đời sống thật được nói trong hồi ký. Nhưng những trường đoạn về sau năm 1945 của Cõi người, khi phải sử dụng nhật ký của Trần Huy Liệu, nhà văn Trần Chiến chủ yếu tôn trọng tư liệu và dựa vào những trang nhật ký sống động của Trần Huy Liệu như bản Tổng kiểm thảo và cuốn truyện “Những ngày xa xưa ấy” của bà Thu Tâm viết về những lần gặp gỡ Trần Huy Liệu.

 

    Về những trường đoạn sau năm 1945, Trần Chiến cho biết anh rất thận trọng và cho rằng phải bám chặt sự thật, sự kiện, phải tôn trọng tuyệt đối tư liệu và nhật ký. Lúc này, tác giả Cõi người chỉ làm thao tác văn học, nối kết các sự kiện, các tư liệu sống động về cuộc đời của Trần Huy Liệu với nhau trong một cốt truyện dài không xem trọng việc hư cấu. Đặc biệt, tác giả rất cẩn trọng trước những sự kiện về cải cách ruộng đất và trong công trình nghiên cứu” Xét lại hồ sơ giai cấp địa chủ Việt Nam” của Trần Huy Liệu đăng đầu những năm 1960 từng bị một lãnh đạo cao cấp phê phán là “mơ hồ giai cấp” và sau hơn nửa thế kỷ trôi qua, người ta cũng chưa chính thức đánh giá về “cải cách ruộng đất”. Tác giả cũng rất thận trọng khi dẫn chứng hơn 40 trang toàn bộ bản dự thảo tổng kiểm thảo của Trần Huy Liệu viết năm 1952 trong cuộc chỉnh huấn lớn của Đảng thời kỳ ấy. Sau này, về cuối đời, khi sống trong cảnh cô đơn bạn hữu, Trần Huy Liệu thi thoảng chỉ gặp lại bạn bè trí thức cũ như Trần Văn Giầu, còn Vũ Đình Huỳnh và Bùi Công Trừng thì không thể gặp được vì họ đang lâm nạn.

 

    Nhà văn Trần Chiến cho biết: “Tôi không đặt ra vấn đề thể loại cho Cõi Người và tôi chỉ muốn kể lại truyện về một danh nhân và dựng lại chân dung về một con người, một nhà hoạt động chính trị và nghiên cứu khoa học sử đầu tiên của cách mạng Việt Nam”. Trong hành trình văn học sắp tới, nhà văn Trần Chiến cho biết, anh sẽ lần lượt cho công bố một số cuốn sách do anh viết dưới dạng sử dụng các tư liệu trong di sản văn hóa mà người cha danh tiếng của mình để lại. “Trong cuốn “Trần Huy Liệu- cõi người” và một số cuốn sách đang viết, tôi chỉ làm những thao tác văn học, nối kết các sự kiện, các tư liệu sống động về cuộc đời của Trần Huy Liệu với nhau trong một cốt truyện dài không xem trọng việc hư cấu”- nhà văn Trần Chiến tâm sự.

 

   Giờ thì Trần Chiến không còn ở phố Lãn Ông nữa, nhưng anh vẫn thi thoảng đi về căn nhà cũ di sản của ông bà, để được lang thang đi bộ dọc dãy phố cổ, thưởng ngoạn mùi thuốc bắc nồng nàn bay lên từ những mái phố rêu phong cũ kỹ, để được nhớ lại bạn bè văn chương từng ở dãy nhà số lẻ những năm bao cấp gian khổ…

 

Nguồn: Văn nghệ trẻ

 

Các bài khác:
· Ý KIẾN CHƯA PHÁT BIỂU TẠI HỘI THẢO VỀ NGUYỄN HUY TƯỞNG
· NHẬP CUỘC VỀ HƯỚNG MỞ
· LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
· THƠ TRÊN MÁY ĐIỆN THOẠI CỦA TRẦN ĐĂNG TUẤN
· TÔ HOÀI - Ở MỘT GÓC NHÌN KHÁC
· LÃNG THANH - NẮNG NGANG CHỪNG, MÂY TỚI QUÃNG, KHÓI VỪA HƯƠNG
· NHỮNG CHUYỆN BÊN NGOÀI ĐẠI HỘI MÀ CÁC NHÀ VĂN KHÔNG BIẾT
· HẠNH PHÚC TRONG TÁC PHẨM CỦA NHẤT LINH
· VĂN NGHỆ SĨ RA TRẬN TRONG CHIẾN DỊCH BIÊN GIỚI (1950)
· 'CÚI LẠY MẸ CON TRỞ VỀ KINH BẮC'
· 'TÔI THÍCH VIẾT VỚI CẢM GIÁC NGƯỜI ĐI DÂY'
· VĂN HỌC CỦA PHÁI NỮ VÀ MỘT VÀI XU HƯỚNG VĂN CHƯƠNG NỮ QUYỀN PHÁP TK XX
· KHI NHÀ VĂN KHÔNG CHỊU LÀM... ĐỘC GIẢ
· SỨC MẠNH ÁM GỢI VÀ TƯỞNG TƯỢNG TRONG 'BÓNG ĐÈ' CỦA ĐỖ HOÀNG DIỆU
· 'CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN' - TỪ GÓC NHÌN PHÂN TÂM HỌC
· THƠ, MỘT MẶC CẢM VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT
· THIÊN CHỨC NHÀ VĂN
· NGƯỜI ĐÀN BÀ “DẠI YÊU”TRONG THƠ ĐOÀN THỊ LAM LUYẾN
· PHẠM THIÊN THƯ - VỊ TU SĨ LÃNG MẠN
· THƠ CHÍNH LÀ SỐ PHẬN

 

  
Gia đình Bích Khê