DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
LƯU QUANG VŨ NGƯỜI ĐƯƠNG THỜI

LÊ THỊ DƯƠNG

Bàn về những bài học giáo dục trong kịch Lưu Quang Vũ không còn là vấn đề mới, song lại là vấn đề không bao giờ cũ, bởi xã hội nào, phát triển tới trình độ văn minh nào, cũng luôn trăn trở về nhân cách con người, về những giá trị sống đẹp, về sự thành thực hay dối trá trong bản ngã mỗi người.

Lưu Quang Vũ đã có cuộc đối thoại về giáo dục học đường trong kịch bản Mùa hạ cuối cùng một cách điềm tĩnh nhưng chân thành, nghiêm túc và riết róng. Ở đó có sự nhắc nhở, có sự đòi hỏi về trách nhiệm của các thế hệ đối với chính mình và đối với thế hệ khác.
Châu - nhân vật chính, vốn rất ngoan ngoãn, học giỏi, đã khiến bạn bè ngơ ngác và những người lớn đau đầu khi một mực từ chối cơ hội được vượt qua kì thi cuối cấp một cách nhẹ nhõm. Biết trước đề thi, Châu đã đề nghị nhà trường tổ chức thi lại. Từ một học sinh ưu tú, Châu trở thành học sinh “cá biệt” bởi mọi người cho rằng cậu bịa đặt, bôi nhọ danh dự nhà trường. Xoay quanh sự việc ấy, Lưu Quang Vũ đặt ra nhiều tình huống đối thoại để đi đến giải quyết vấn đề. Có lẽ đúng như lời ca sĩ dẫn chuyện trong vở kịch, “câu chuyện không chỉ liên quan đến Châu, cũng không chỉ là chuyện riêng của lớp 10H, mà có lẽ nó liên quan đến tất cả mọi người”(1).
 
Cuộc đối thoại của thế hệ trẻ

Các cô cậu học trò lớp 10H hoàn toàn bất ngờ trước phản ứng của Châu khi cậu kiên quyết không tiếp tục làm bài vì đã biết đề thi từ hôm trước. Chung sự bất ngờ, nhưng họ bày tỏ những ý kiến đánh giá không giống nhau. Đám học sinh ham chơi như Hạnh “bít”, Đức “phệ” coi đó là hành động ngốc nghếch:

Hạnh “bít”: Bài khó quá, mình không làm được, còn Châu thì biết trước đề, mà chẳng cho mình hay, ác quá!

Đức “phệ”: Ngốc ơi là ngốc! Đáng lẽ đã nắm được “tủ” trong tay, cậu phải im đi mà làm! Số đỏ đến thế là cùng, lại đứng dậy phô ra.
Số khác cho rằng, “cậu ấy làm như vậy không phải là không có lí”. Thời, người liên quan trực tiếp đến việc lộ đề thi đã chọn giải pháp im lặng. Duy nhất Oanh - kiên nhẫn tin ở Châu.


Thế hệ Châu, lứa tuổi 17, 18, ở vào chặng đẹp nhất của cuộc đời đã đủ nhận thức để chịu trách nhiệm về những việc mình làm. Họ đang tràn đầy mơ mộng và cũng không thiếu những băn khoăn, nghi ngại trước mùa hạ cuối cùng, khi họ sẽ từ giã mái trường, để bước vào “cuộc đời rộng lớn, cuộc đời sôi nổi”. Trong số họ, có người tự tin: “Sợ quái gì! Tất cả tùy thuộc ở ta hết! Cần phải biết nghệ thuật sống... Cuộc đời như canh bạc. May rủi cả thôi, nhưng mà... nếu khôn khéo, ta sẽ biết cách thắng đậm”, có n