DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
VIỆT PHƯƠNG, MỘT MẢNH KÝ ỨC VIỆT NAM

PIERRE DARRIULAT

 

Tôi vẫn thường cố thuyết phục Phương viết hồi ký, bởi tôi biết những thông tin ông đang nắm giữ có ý nghĩa thật quý giá với lịch sử Việt Nam. Nhưng tôi thất bại. Khi tôi hỏi vì sao ông luôn dè dặt không viết, ông thường lảng tránh; và khi tôi tự hình dung ra một số những lý do rồi hỏi lại ông, ông thường đơn giản chỉ gật đầu đồng tình, nói rằng đấy cũng là một phần của nguyên nhân.

 

 Nhà thơ Việt Phương và nhóm VATLY, mùa xuân năm 2016. Ảnh: Phạm Ngọc Điệp.

 

 

 

Tôi được làm quen với Việt Phương khoảng mười năm trước qua sự giới thiệu của Hoàng Tụy. Nhóm nghiên cứu nhỏ của chúng tôi, khi ấy nằm trong Viện KH&KT Hạt nhân, mời hai người họ đến chơi. Trong hai tiếng đồng hồ, chúng tôi được nghe họ kể lại nhiều câu chuyện, những ký ức trải dài kể từ thời kỳ Việt Nam vừa độc lập; chúng tôi cũng chia sẻ với họ về những trăn trở và hi vọng của mình.

 

Với tôi, quả là một đặc ân khi được gặp Việt Phương, một nhân chứng từng sống cùng thời với Hồ Chí Minh, từng gần gũi với Phạm Văn Đồng trong nửa thế kỷ. Tôi háo hức nghe ông nói về những cảm nhận của mình khi nhìn lại những năm tháng cũ. Sự đáng kính toát lên từ con người ông có thể đã khiến chúng tôi giữ khoảng cách với nhau; nhưng trái lại, chúng tôi ngay lập tức trở thành những người bạn thân. Lý do chính, theo tôi nghĩ, phải chăng bởi ông yêu quý tiếng Pháp còn tôi thì yêu thích thơ ca.

 

Không lâu sau lần gặp ấy, Hoàng Tụy, Việt Phương và tôi, hình thành thói quen thỉnh thoảng cùng nhau ăn trưa. Tôi đi xe đạp đến nhà Tụy, để xe lại đó, và cùng nhau đi taxi qua đón Phương tại nhà ông, rồi đến một nhà hàng nào đó, mỗi lần lại một nơi khác. Tôi trẻ hơn, hay nói cách khác là ít già hơn hai ông mười tuổi, và luôn lắng nghe chăm chú từng từ họ nói. Chúng tôi giống nhau một cách kỳ lạ trong cách nhìn về thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng, cụ thể như: về chủ nghĩa nhân văn và lòng yêu nước, những quan điểm phê phán trên tinh thần xây dựng, thái độ kiên quyết hướng tới sự tiến bộ và nhìn vào khía cạnh tích cực thay vì chỉ than phiền về những mặt trái. Tôi không nhớ có khi nào chúng tôi từng bất đồng, tuy nhiên, Tụy thường có xu hướng đấu tranh và bức xúc trước những điều bất công và bất cập, còn Phương thì ôn hòa hơn; ông cân đối giữa những điều tốt với những điều không tốt, và kết luận rằng tựu trung lại cái tốt vẫn nhiều hơn. Đó là thái độ của một nhà thông thái luôn giữ một khoảng cách bình đạm trước những biến động trước mắt.

 

Có vài lần, tôi nghe ông trích dẫn thơ của Aragon, bài Que la vie en vaut la peine (Đời thật đáng sống), như cách thể hiện niềm tin vào cuộc sống. Tôi cảm thấy bài thơ này phản ánh thật chân thực cách nhìn của ông, vì vậy tôi xin dẫn lại hai khổ thơ – trong hoàn cảnh cụ thể hiện tại [khi ông đã mất], chúng có ý nghĩa thật đặc biệt:

 

C’est une chose au fond, que je ne puis comprendre

Cette peur de mourir que les gens ont en eux

Comme si ce n’était pas assez merveilleux

Que le ciel un moment nous ait paru si tendre.

 

Oui je sais cela peut sembler court un moment

Nous sommes ainsi faits que la joie et la peine

Fuient comme un vin menteur de la coupe trop pleine

Et la mer à nos soifs n’est qu’un commencement.

 

Thật nghĩ mãi tôi không sao hiểu được

Nỗi sợ chết mỗi người ôm giữa ngực

Làm như là đời chưa đủ diệu kì

Mà trời xanh một buổi ánh lưu ly

Toả êm dịu trên lòng ta náo nức

 

Vâng tôi biết mọi điều dường ngắn ngủi

Người là vậy mừng vui cùng sầu tủi

Trôi lướt qua như bọt rượu trào ly

Nỗi khát thèm biển rộng có nguôi chi

 

           (Bản dịch của Huy Cận) 

 

Tôi vẫn thường cố thuyết phục Phương viết hồi ký, bởi tôi biết những thông tin ông đang nắm giữ có ý nghĩa thật quý giá với lịch sử Việt Nam. Nhưng tôi thất bại. Khi tôi hỏi vì sao ông luôn dè dặt không viết, ông thường lảng tránh; và khi tôi tự hình dung ra một số những lý do rồi hỏi lại ông, ông thường đơn giản chỉ gật đầu đồng tình, nói rằng đấy cũng là một phần của nguyên nhân.

 

Tôi đã đến độ tuổi thường phải chứng kiến các bạn bè ra đi, người này nối tiếp người kia, biết đâu ngày mai có thể cũng sẽ đến lượt tôi. Một độ tuổi mà trong tâm tưởng quá khứ chiếm nhiều không gian hơn tương lai, và cứ mỗi cái chết của ai đó lại khiến không gian ấy mất đi một mảnh, một trải nghiệm thật tàn nhẫn. Nay Phương không còn ở bên chúng ta, một mảnh ký ức của Việt Nam cũng tan biến đi. Đối với chúng tôi, những người bạn yêu quý ông, điều đó thật buồn thương.

 

THANH XUÂN dịch

Theo TIA SÁNG

 

 

Các bài khác:
· AI LÀ NGƯỜI ĐẦU TIÊN LÀM CHO SÂN GA “TRỞ THÀNH MỘT HÌNH TƯỢNG VĂN HỌC…”?
· CHIỀU TRÊN SÔNG QUÊ
· CÓ QUYỀN KHÁT VỌNG VỀ DỰ HƯỚNG TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC TRÀO LƯU VĂN HỌC MỚI
· THU BỒN: CHIM CH’RAO, ĐẤT BAZAN VÀ LỬA
· TRANG THƠ LÊ THANH HÙNG
· NHỚ NGƯỜI LÃNG TỬ XỨ ĐOÀI
· CHÙM THƠ CỦA TRẦN DUY TRUNG
· THỜI HIỆN TẠI CỦA NHỮNG NHÀ THƠ TRẺ
· CHÙM THƠ TRỊNH CÔNG LỘC
· MỘ ĐẠI THI HÀO NGUYỄN DU
· GILGAMESH-THIÊN SỬ THI ĐẦU TIÊN CỦA NHÂN LOẠI
· CHÙM THƠ NGUYỄN THANH MỪNG
· XUÂN THIỀU - NGƯỜI LẶNG LẼ ĐỔI MỚI
· CHỦ NGHĨA DUY LÝ KỸ THUẬT VÀ SỰ KHỦNG HOẢNG CÁC GIÁ TRỊ NHÂN VĂN
· CHÙM THƠ NGUYỄN THÁNH NGÃ
· PHẠM SỸ SÁU - MỘT ĐỜI THƠ LÍNH
· CHÙM TRUYỆN NGẮN CỦA TỐNG NGỌC HÂN
· TRẦN NHƯƠNG KHÚC KHÍCH...
· CÔNG BỐ NHỮNG BỨC THƯ VỀ MỐI TÌNH THƠ CỦA NHÀ VĂN ERNEST HEMINGWAY
· CHÙM THƠ LÊ THANH HÙNG

 

  
Gia đình Bích Khê