DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
TƯỞNG NIỆM 10 NĂM NGÀY MẤT NHÀ VĂN NGUYỄN XUÂN HOÀNG


Vào chiều ngày 16/12/2016, Tạp chí Sông Hương phối hợp với Hội nhà văn Thừa Thiên Huế đã tổ chức Lễ tưởng niệm 10 năm ngày mất nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng tại toà soạn Tạp chí Sông Hương.

Tưởng niệm 10 năm ngày mất nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng

Nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng sinh ngày 30 tháng 8 năm 1966 tại Thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai. Quê hương tổ phụ ở làng Vân Cù, xã Hương Toàn, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Tuổi thơ của nhà văn gắn bó với quê mẹ làng Thanh Long, xã Đức Thắng, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi.

Sự ra đi đột ngột của nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng cách đây mười năm đã để lại sự tiếc thương vô hạn trong lòng người thân, bằng hữu và bạn đọc. Tại buổi tưởng niệm, nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc đã ôn lại những kỷ niệm đã trở thành máu thịt giữa anh với Nguyễn Xuân Hoàng. Cũng thông qua những sẽ chia, những hồi ức của nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc, một lần nữa hình ảnh nhà văn, thi sỹ Nguyễn Xuân Hoàng  lại sống về trong lòng bạn đọc. Về văn chương của Nguyễn Xuân Hoàng, nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc cho rằng: “Truyện và bút ký cũng như tạp bút  của Hoàng, đau đáu trách phận làm người và những cõi phù hoa… Nói về Hoàng có lẽ không cần nói nhiều, chỉ có thể đúc kết rằng Hoàng sống đẹp và thì văn Hoàng đẹp….”

Nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc tại Lễ tưởng niệm

 

Có thể nói lối sống của Nguyễn Xuân Hoàng cũng đã là một tác phẩm nghệ thuật. Trong lòng bạn bè, người thân, bạn đọc… Nguyễn Xuân Hoàng đã trở thành một điều gì đó khó gọi thành tên nhưng cứ âm thầm chảy mãi trong kí ức của mỗi người. Sinh thời, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng đã có những dòng ngôn từ tuyệt đẹp ngợi ca con người và văn chương của Nguyễn Xuân Hoàng: “ Tôi đã gặp trên những trang sách này cái bóng thầm lặng của Nguyễn Xuân Hoàng cúi xuống trên tấm vải của linh hồn mình để tìm cách giải mả từng sợi vải. Ở đó anh đã thấy hiện ra khuôn mặt của Huế: không phải là khuôn mặt của một người tình mà là những rung động của một thế giới còn trinh nguyên, đầy chất điền dã…”

Những ấn phẩm mà Nguyễn Xuân Hoàng để lại cho cuộc đời như: Hương mùa thu; Cõi tạm Phù Hoa; Hồn Mai… qua năm tháng đã làm mê đắm biết bao nhiêu tâm hồn yêu cái đẹp, yêu những cái đẹp bình thường nhưng kiêu hãnh. Văn chương của Nguyên Xuân Hoàng đẹp, cái đẹp được chiết xuất từ một tâm hồn đẹp, tâm hồn của một người hiến trọn mình cho thi ca.

Nhà văn, nhà báo Minh Tự tại Lễ tưởng niệm

 

Cũng tại Lễ tưởng niệm, các nhà văn, nhà báo  Ngô Minh, Trần Tuấn, Nguyên Quân, Nguyễn Duy Tờ và nhà phê bình văn học Trần Hoài Anh cũng đã có những cảm nhận về con người và văn chương của Nguyên Xuân Hoàng. Với nhà văn Minh Tự thì: “Nguyễn Xuân Hoàng đã hiến trọn mình cho văn chương, anh yêu văn chương một cách đắm đuối, Hoàng chính là minh chứng cho một kẻ tài hoa sống ở nơi mà những kẻ tài hoa thuộc về, nơi đó là địa hạt của thi ca, của mộng mơ thoát khỏi những trở lực của sự trần trụi…”

Người thân, bạn bè của Nguyễn Xuân Hoàng tại Lễ tưởng niệm

 

Lễ tưởng niệm đã khép lại trong không gian ấm cúng, thân tình, trong những câu chuyện tưởng như không bao giờ vơi cạn như chính nguồn mạch văn chương mà Nguyễn Xuân Hoàng đã để lại cho thế gian, cho Cõi tạm phù hoa này.

PV

Nguồn: tapchisonghuong, 17/12/2016

 

                   ĐÊM CUỐI... NGUYỄN XUÂN HOÀNG

                                                                       MAI BÁ ẤN

Cho tận mãi bây giờ, mỗi khi nghĩ lại, tôi vẫn còn ngạc nhiên và ngỡ ngàng vì lẽ gì mà Hoàng giã từ trần gian sớm thế! Và tôi cũng không lý giải nổi vì lẽ gì mà Hoàng lại ra đi đúng cái hôm tôi từ Quảng Ngãi lại về với Huế?

Sinh ra và gắn bó một thời tuổi thơ, một thời học phổ thông giữa ruộng đồng Mộ Đức, Hoàng vào Đại học Tổng hợp Huế, ra trường, rồi lang thang đủ nghề trước khi chính thức làm báo, viết văn ở Huế. Ba mẹ, anh em Hoàng đều ở Quảng Ngãi, cái con sông Vệ quê hương và bao nhiêu những tên đất, tên người Quảng Ngãi thấm đẫm trong tùy bút của Hoàng là một minh chứng... Dù công tác xa quê, anh vẫn đau đáu nhớ quê như một niềm ám ảnh... Và như thế, tôi như một chứng nhân Quảng Ngãi duy nhất hẹn cùng Hoàng, ngồi nhâm nhi cùng Hoàng trước đêm Hoàng ra đi và bàng hoàng ở bên Hoàng ngay sau khi Hoàng mất...

Trên hành lang tầng hai của căn hộ Hoàng ở, sáng hôm đó, tôi đã kể lại cho mọi người nghe, kể cả gia đình Hoàng về những giờ phút cuối của một con người “tài hoa bạc mệnh”. Cái tầng hai chung cư Nguyễn Trường Tộ có “hàng cây lá xanh gần với nhau” ấy, Trịnh Công Sơn đã từng ở đó. Cũng ở đó, vợ chồng Hoàng Phủ Ngọc Tường và Lâm Thị Mỹ Dạ cũng đã từng cho ra đời bao nhiêu là tùy bút vang bóng và những bài thơ để đời. Cả Hoàng Phủ Ngọc Tường và cả anh em văn nghệ cả nước, khi đọc bút ký - tùy bút của Hoàng, ai cũng nghĩ rằng: nếu Nguyễn Tuân ra đi đã trao thể bút ký và tùy bút lại cho Hoàng Phủ, thì người xứng đáng mà sau này Hoàng Phủ trao lại thể loại này, chắc chắn sẽ là Nguyễn Xuân Hoàng chứ không ai khác... Vậy mà, Hoàng ra đi quá sớm, chưa đủ thời gian trút hết tài hoa ra giấy để lại cho đời, chưa đủ thời gian để anh em trả nợ yêu thương, nhưng với bao nhiêu đó những tập bút ký - tùy bút (Hương mùa thu, Cỏ hoa xứ Huế, Cỏ lau tóc mẹ, Hồn mai...) còn để lại, Hoàng vẫn xứng đáng được ghi tên trong chặng đường phát triển của thể loại văn học “khó tính cho sự thành công” này.

Chỉ biết tiếng nhau mà chưa hề gặp mặt, nhưng khi gặp nhau ở Huế, tôi và Hoàng đã thân nhau trên một tình anh em văn chương và cao hơn nữa là anh em Quảng Ngãi. Hoàng yêu quê, yêu kỷ niệm tuổi thơ, nên cứ hễ có ai ở Quảng Ngãi ra Huế là Hoàng vồ lấy mà nhỏ to tâm sự như để trút bớt nỗi nhớ quê, nhớ làng, thương cha, nhớ mẹ... Tôi gần gũi với Hoàng từ năm 2002 khi tôi theo học Cao học ở Huế. Gặp nhau, tôi trao Hoàng tập thơ “Lục bát làm liều” và Hoàng trao tôi tập bút ký “Hương mùa thu” để cùng nhau đọc. Chỉ vài tháng sau, Hoàng đã viết một bài giới thiệu về tập thơ của tôi, mà theo tôi, đó là một trong những bài viết... đúng bản chất thơ tôi nhất. Còn đọc bút ký của Hoàng, tôi ngỡ ngàng vì cách cảm nhận hiện thực tinh tế đến mức quặn lòng, trút ra bằng những con chữ như thể Hoàng đã ngấm hết sự vật, sự đời vào trong trái tim dễ rung cảm, yêu thương và vào một hình hài mỏng manh như gió thoảng. Đọc văn mà cứ ngỡ như Hoàng làm thơ, hay nói đúng hơn, đó là loại văn xuôi của một hồn thơ để biến những sự vật đơn giản, nhỏ nhoi, vô tri trở thành những linh vật có hồn và thấm đau tình đồng loại dù đó là chuyện của cỏ cây ven sông, ven suối, ven đồi, ven rừng hay quanh quanh nội thành và ven dòng sông Hương mơ mộng...

Chơi với nhau trong hai năm Cao học, sau đó thi thoảng Hoàng về thăm quê hoặc tôi ra thăm lại Huế, anh em lại tiếp tục đến với nhau. Chính vì thế, ngay sau ngày Hoàng mất, bài thơ tôi viết viếng em có ngay cái tựa thơ là “Ngày Huế không Hoàng” (tôi đặt lên bàn thờ Hoàng và không biết bây giờ, vợ con Hoàng có còn giữ được!). Vắng Hoàng, Huế như thiếu một cái gì không thể ai bù đắp được, ít nhất là với riêng tôi, nhưng tôi tin, cũng sẽ như tôi, với không ít anh em văn nghệ sĩ đã từng về với Huế...

Đầu đông năm ấy, sau khi đã triển khai viết Luận án Tiến sĩ của mình, tôi hơi băn khoăn vì trong phần nói về lý thuyết Trường ca thì so với Thu Bồn và Thanh Thảo, Nguyễn Khoa Điềm còn quá ít. Tôi đến nhà hỏi thêm ông, thì ông bảo: “Chuyện đó Thanh Thảo đã nói hộ mình rồi, mình có một cái Trường ca mà nói chi nhiều! Thảo xứng đáng để nói, và nói hay, nói đúng”. Đành là thế, nhưng các tiểu mục trong Luận án khi đã đặt ra thì cần phải có sự cân xứng giữa ba tác giả, và vì vậy, tôi biết chỉ có Hoàng mới có thể cứu tôi trong cơn hoạn nạn. Lúc đó, Hoàng đã chuyển từ Đài “rờ ở giữa mà hai đầu” (TRT - Đài PTTH Thừa Thiên - Huế, như cách đùa của anh em văn nghệ và báo chí ở Huế) sang Tạp chí Sông Hương làm Trưởng ban biên tập. Tôi cũng lại gặp may, vì đây cũng là đoạn mà nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã rời quan trường trở về vườn chuối Vỹ Dạ của mình. Trước đó mấy ngày, từ Quảng Ngãi, tôi điện ra thông báo với Hoàng là: “Anh ra, em cùng anh xuống gặp bác Điềm để phỏng vấn đôi điều những quan niệm của ông về thơ và đặc biệt là trường ca để Hoàng in trên Tạp chí Sông Hương cho anh lấy làm tài liệu nghiên cứu”. Vậy là, Hoàng nhận lời (tất nhiên), và tôi ra Huế. Hôm đó, Hoàng dặn: “Anh ra tới nơi thì điện thoại em!”.

Chạy honda đến Huế khoảng 16 giờ chiều ngày 15/12/2006, tôi không vội điện Hoàng vì còn lo chỗ ở. Người bạn vong niên của tôi - anh Trần Thế Nhân đang làm Giám đốc Trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh nên tôi điện thoại để xin anh một phòng khách ở nhờ. Anh Nhân lại rủ mời thầy Hồ Thế Hà gặp mặt cho vui nhân tôi lại ra với Huế (Anh Nhân cùng tôi học Cao học với thầy Hà). Vậy là điện thoại Hồ Thế Hà... Ba thầy trò tập trung ở quán Dân Dã bên dòng An Cựu. Xong xuôi, tôi điện thoại Hoàng:

- Anh đã đến Huế, em đang ở đâu?

- Em đang uống rượu ở đường Trần Huy Liệu, anh sang đây ngay đi!

- Mà em đang uống với ai?

- Một mình em thôi...

- Vậy em sang Dân Dã quán với bọn anh đi. Chỉ có anh, anh Nhân với Hồ Thế Hà thôi.

- Nhưng hôm nay em thích uống một mình. Thôi anh em cứ ngồi đó, ai kết thúc sớm thì tìm đến người kết thúc muộn hơn.

Và tất nhiên, Hoàng kết thúc sớm hơn, vì giai đoạn ấy, nhạc phụ của Hoàng đang lâm bệnh. Vậy là Hoàng đến (khoảng đã 20 giờ 30) trên tay kệ nệ một túi ni lông đựng toàn sách mới được biếu tặng. Gương mặt Hoàng lúc này trông rât tươi vui như một người đã và đang hài lòng (thành công) một điều gì vậy!... Hoàng đến, chào hỏi mọi người, rồi nói chung chung:

- Lẽ ra em về nhà luôn vì ban đêm chỉ có em mới phục vụ được ông già vợ, nhưng cũng phải đến đây chào các anh một tiếng. Em uống ít thôi, vì đêm, còn vừa làm việc vừa canh ông già...

Hôm đó, anh Nhân mang theo chai rượu Tây, hình như là “John vàng”, tôi rót nhẹ cho Hoàng một ly nhỏ (ly thủy tinh có chân dùng uống rượu Tây, trong đó có lát chanh để cho dịu rượu). Đưa tay nhẹ nhàng cầm ly rượu như phong thái muôn thuở của Hoàng, Hoàng nhấp một ngụm, rồi ngồi xuống ghế... Ngồi trò chuyện một lúc, Hoàng xin mọi người cho được hát hai bài: một bài của Trịnh Công Sơn và một bài Hoàng nói là: “Do chính em sáng tác, không viết thành nhạc, mà chỉ là thơ rồi tự ghi nhạc ở lòng minh”... Bản nhạc Trịnh mà Hoàng hát đêm đó lại là “Như một lời chia tay”: Những hẹn hò từ đây khép lại; thân nhẹ nhàng như mây... Còn bài hát do chính Hoàng tự sáng tác thì tôi không nhớ được lời. Không chỉ hát một lần, Hoàng lại hát đi hát lại nhiều lần, mới lạ. Tôi hơi ngạc nhiên, là xưa nay gặp nhau, Hoàng chỉ có nói chuyện và đọc thơ, rất ít khi nào nghe Hoàng hát, vậy mà hôm ấy lại hát đến hai bài, nhiều lần mà toàn là những bài nghiệt ngã... Nhưng mà chuyện về những bài hát đó, sau khi Hoàng mất, ai cũng mới ngộ ra, chứ lúc đó, nào ai có nghĩ đến điều gì... Hình như đã giải tỏa được lòng mình qua những bài hát, Hoàng ngụm thêm một ngụm rượu nữa (tổng cộng Hoàng uống với anh em tôi đêm đó tại quán Dân Dã chỉ khoảng ba ly rượu Tây nhỏ có bỏ lát chanh), rồi Hoàng xin phép về trước. Tôi dặn Hoàng: “Sáng mai 6 giờ 30, anh đến Tạp chí, anh em đi ăn sáng, uống càfe, rồi sang bác Điềm nghe!”. Hoàng đồng ý... và xách túi sách đi về. Anh em tôi tiếp tục bù khú đến khuya...

Mùa đông xứ Huế mưa dầm. Chuếnh choáng cơn men, chúng tôi chia tay nhau khoảng gần 23 giờ khuya. Tôi về Nhà khách Trung tâm anh Nhân, và đánh giấc ngủ vùi...

5 giờ 30 sáng ngày 16/12/2006, điện thoại reo, tôi chồm dậy... Điện thoại của Hồ Thế Hà:

- Ấn đã biết gì chưa?

- Dạ chưa!

- Hoàng nó mất rồi!

- Cái gì?

- Hoàng, đêm qua, chỗ anh em mình về, làm việc xong, ngủ, rồi ngủ luôn mất. Mình đang ở nhà Hoàng đây.

Tỉnh hẳn cơn say và cơn mê ngủ, tôi vội phóng xe đến nhà Hoàng. Đúng thật rồi. Người lao xao ra vào... Tôi lao lên tầng hai, chạy vào giường nằm của Hoàng. Em nằm im đó, thảnh thơi như đang mơ ngủ. Tôi lao đến, òa khóc gọi: “Hoàng ơi!”... Một người phụ nữ kéo tôi ra (hình như sợ nước mắt tôi rơi trên thi thể Hoàng). Tôi lùi ra và tỉnh táo nhìn lại Hoàng... Chao ôi! Vẫn như một giấc mơ... mà tôi nghĩ không thể là sự thật. Hoàng vẫn nằm im đó, lời hẹn đến nhà Nguyễn Khoa Điềm không còn thực hiện được dù là một lời hẹn rất gần, rất trách nhiệm, rất anh em... Ôi em ! Một lời hẹn gần mà xa đến nghìn sau...

Tôi lang thang ra hành lang, điện thoại cho những người bạn từng chơi với Hoàng để báo tin... thì thấy Nguyễn Duy Tờ (Giám đốc Nxb Thuận Hóa) ngồi ở cuối hành lang, tôi đến và hỏi Tờ:

- Chiều qua, ông có ngồi cùng Hoàng bên Trần Huy Liệu không?

Tờ bảo là: “không”. Tôi kể chuyện với mọi người về đêm qua, nhất là những bài hát như “mỗi lời mỗi một vận vào” ấy, mới hay rằng, anh em Huế đã từng nghe, từng biết. Đó là những bài hát mà trong khoảng một tháng gần đây, khi ngồi với anh em, Hoàng thường hay hát... Nghe Hoàng cứ mải hát, ai cũng cứ nghĩ do Hoàng đang viết một cuốn sách về chân dung Trịnh Công Sơn (nghe đâu đã hoàn thành phần 1) nên mới nhập hồn vào Trịnh. Nào ngờ... bây giờ, nó hiển hiện như một điềm báo trước... Đúng là Hoàng đã thong thả và sẵn sàng chia tay anh em hơn một tháng nay mà không ai hề ngờ tới...

Biết tôi ở Quảng Ngãi ra chiều hôm qua, vợ chồng Nguyễn Lệ Hà (chị ruột Hoàng) - Phan Văn Cẩm (Sở VHTT Quảng Nam) - vốn là hai đứa em đồng môn ĐHSP Quy Nhơn, cả em Hoàng - Nguyễn Xuân Dũng (Sở VHTT Quảng Ngãi) - cũng là đứa em thân thuộc, và gia đình đến hỏi chuyện tôi, tôi đã kể...

Tôi cũng nghĩ và mọi người thân của Hoàng cũng nghĩ: Tôi là người thân Quảng Ngãi duy nhất thân yêu chứng kiến những giờ cuối trước khi Hoàng rời xa cõi tạm... Điều mà cho mãi đến bây giờ, tôi vẫn không thể nào hiểu hết...

Vậy là, thấm thoát đã ba năm trôi qua, thương nhớ Hoàng, xin ghi lại đôi dòng tâm sự. Đôi dòng này nhiều anh em văn nghệ, báo chí ở Huế cũng đã biết, đã nghe... Nhưng cũng mãi đến tận bây giờ, tôi mới xin được vài dòng tâm sự.

(Viết nhân ba năm ngày mất của nhà văn trẻ Nguyễn Xuân Hoàng 16/12/2006-2009)- Trích từ tập sách "Văn hóa, ngôn ngữ và Văn học, Nxb Văn học", 2013)

 

Các bài khác:
· CHÙM THƠ LÊ ÂN
· NHỮNG CHIỀU KÍCH TÂM LINH TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
· CHÙM THƠ NGUYỄN MINH PHÚC
· KỶ NIỆM 10 NĂM NGÀY MẤT CỦA NHÀ VĂN NGUYỄN XUÂN HOÀNG (2006 - 2016)
· 30 NĂM - MỘT CHẶNG ĐƯỜNG THƠ VIỆT
· LÂM ANH - MỘT ĐỜI THƠ NGHÈO KHÓ
· NHÀ SỐ 4 - NHỚ GÌ VIẾT NẤY
· CHÙM THƠ LÊ THANH HÙNG
· TRANG THƠ BOB DYLAN
· “TIẾU NGẠO" CÙNG "BẢY CHỮ NGÀN CÂU" CỦA NGUYỄN LƯƠNG VỴ
· CHÙM THƠ CỦA ĐÔNG TRIỀU
· PHAN NHỰ THỨC - NGƯỜI "ĐỐT TUỔI" MÌNH
· HOÀNG NGỌC HIẾN- TRIẾT HỌC ẨN DẬT TRONG VĂN HỌC
· CHÙM THƠ NGUYỄN TẤN THÁI
· HÀNH TRÌNH TÔI ĐI TÌM TÔI TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN XUÔI VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
· NGƯỜI SÁNG LẬP THỂ KÝ TỰ THUẬT TRONG VĂN XUÔI VIỆT NAM
· CHÙM THƠ LÊ THANH HÙNG
· CHÙM THƠ CỦA PHẠM THANH KHƯƠNG
· VÀI NHẬN XÉT VỀ 2 BÀI THƠ CỦA QUÁCH TẤN
· NGUYỄN BÍNH VỚI CHÙM THƠ VIẾT TẠI HUẾ

 

  
Gia đình Bích Khê