Năm nay, đời sống sáng tác và xuất bản truyện ngắn khá nhộn nhịp, nhiều tuyển tập truyện ngắn của tập thể tác giả hay cá nhân tác giả liên tục trình làng. Dạo qua thị trường sách và báo chí, có thể thấy nhiều nhà văn trẻ viết khá đều tay trong thể loại truyện ngắn và đã tạo được dấu ấn nhất định trong làng văn xuôi Việt Nam đương đại.

Một xã hội Việt Nam thu nhỏ

Tại sao lại nói tuyển tập truyện ngắn giống như một xã hội thu nhỏ? Bởi vì, mỗi tuyển tập truyện ngắn có nhiều tác phẩm của nhiều tác giả khác nhau, mỗi tác giả đứng trên một quan điểm và lăng kính khác nhau, có những sự cảm nhận đa chiều về cuộc sống muôn màu muôn vẻ. Những phong cách sáng tác khác nhau của mỗi tác giả cũng khiến cho tuyển tập truyện ngắn thêm phong phú, đa dạng cả về nội dung và nghệ thuật.

Tuyển tập truyện ngắn hay 2011 (Nxb. Văn học), Truyện ngắn hay 2010 – 2011 (Nxb. Thanh Niên), Văn mới 2010 – 2011 (Nxb. Hội nhà văn)... tập hợp những tác phẩm của một số nhà văn có tên tuổi, có kinh nghiệm và thâm niên sáng tác như thiếu phụ đam mê cả tình yêu lẫn văn chương Nguyễn Thị Thu Huệ; một Trần Thùy Mai “viết văn là một cách thương yêu chính mình”; như “cứu cánh” của những người nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long Nguyễn Ngọc Tư; có người đàn bà “quay cuồng trong bức xúc” Y Ban; hay “mỹ nhân một thời” Đoàn Lê, v.v... Còn nữa, trong các tuyển tập truyện ngắn đó cũng không vắng bóng những nhà văn trải đời, trải đạn như Ma Văn Kháng, “nhà văn của núi rừng”; Đỗ Chu, “nhà văn của những vùng quê chiến sĩ” năm xưa; Hồ Anh Thái, người khát khao khám phá từng góc khuất đời thường; Mạc Can, nhà văn xa xứ từng khóc “700 đêm trên đất Mỹ” vì nỗi nhớ quê da diết hay Lê Văn Thảo, nhà văn coi “văn chương là nỗi niềm, là thân phận”, v.v... Ngoài ra, còn có một số nhà văn không được nổi đình nổi đám cho lắm nhưng lại có một số nét nhìn hay phác họa khá đặc biệt về cuộc sống và con người như Tâm An, Tô Hải Vân, Lê Hồng Vân, Trần Anh Hoài, Nguyễn Danh Lam, Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Nguyễn Xuân Thủy, Kiều Bích Hậu, Lưu Sơn Minh và cây bút viết về nông thôn Đỗ Tiến Thụy, nhà văn đất cảng Đỗ Thị Hồng Vân, nữ nhà văn của Bình Định lặng lẽ nhưng hấp dẫn Nguyễn Mỹ Nữ, v.v...

Qua một số tuyển tập truyện ngắn xuất bản năm 2011, bức tranh đời sống hiện thực Việt Nam hôm nay hiện lên khá đậm nét với không gian và thời gian lắng đọng, có cả bóng dáng người lính trên chiến trường xưa hay những hình tượng nhân vật khá điển hình trong thời kỳ cải cách, trong công cuộc đổi mới và trong thời đại kinh tế thị trường. Truyện ngắn hay năm 2011 viết về những lo toan chật vật về cơm áo gạo tiền nhưng cũng thể hiện tình yêu cuộc sống, niềm tha thiết của con người với cuộc đời. Quá khứ khép lại trong một số truyện ngắn là ký ức buồn về những đồng đội vào sinh ra tử bởi những cuộc chiến tranh phi nghĩa. Tất cả gói lại trong một bức tranh cuộc sống, ấm tình người, tình đời. Với những phong cách viết khá đặc biệt của từng tác giả, Truyện ngắn hay 2010 - 2011 cũng thể hiện đầy đủ diện mạo sáng tác truyện ngắn trong 2 năm qua.

Hãy thử phác họa bức tranh toàn cảnh về xã hội, con người Việt Nam từ 26 truyện ngắn của 26 nhà văn cả “già” lẫn trẻ với những cách viết, giọng điệu, điểm nhấn và cả chủ đề, đề tài hoàn toàn khác nhau trong Văn mới 2010 – 2011. Chúng ta có thể thấy được hình ảnh chiến hào năm xưa trong truyện ngắn Mảnh đạn của Ma Văn Kháng; bóng dáng một gia đình Việt Nam truyền thống đầm ấm, hạnh phúc trong Cụ ngoại và tôi của Đoàn Lê hay sự day dứt khôn nguôi của con người bởi bi kịch gia đình tiếp nối qua nhiều thế hệ trong Của cha, của con và những cành vạn niên thanh của Nguyễn Thị Thu Huệ... Ngoài ra, truyện ngắn Anh và em (Tuệ Minh) và Trôi bồng bềnh giữa ngàn sao (Trang Hạ) viết về đề tài tình yêu khá độc đáo; Mặt trời ở Cánh Đồng Chim của Trần Thùy Mai viết khá thành công về đề tài lịch sử thời vua Hàm Nghi sống lưu vong;  v.v... Vĩ thanh của Văn mới 2010 – 2011 là truyện ngắn Sẽ trôi về đâu của tác giả trẻ Văn Thành Lê. Với sự trải nghiệm của bản thân, Văn Thành Lê đã khắc họa khá chân thực và rõ nét về thời sinh viên vô tư, tuy có lúc tràn đầy tiếng cười nhưng đôi khi cũng nặng lòng ưu tư về một tương lai mờ mịt, xa vời. Từ đó có thể thấy, Văn mới 2010 – 2011 họp mặt đủ các anh tài trong làng văn Việt Nam đương đại và phản ánh khá toàn diện, đầy đủ diện mạo đất nước, con người Việt Nam hôm nay.

Thế mạnh của tập thể nhà văn trẻ

Nhìn từ một số tuyển tập truyện ngắn của các nhóm nhà văn trẻ, chúng ta dễ thấy được thế mạnh có một không hai của họ, đó là tuổi trẻ và sự nhạy bén. Nhưng không chỉ có thế, mặt mạnh của họ còn là sáng tác về đề tài tình yêu, về những khía cạnh phức tạp, muôn màu muôn vẻ của những người “còn trẻ”.

Một không gian và thời gian hiện thực trải dài theo đất nước được rộng mở trong Thành phố không mặt người - truyện ngắn hay YuMe 2011 (Nxb. Văn học, 2011). Tuyển tập gồm 30 truyện ngắn của 30 tác giả trẻ đến từ các miền trên đất nước là những mảng màu xen kẽ giữa tối và sáng về con người Việt Nam nơi ở thủ đô ngàn năm văn hiến, miền Tây xa xôi với những mảnh đời giống như bọt nước, những vùng nông thôn lạc hậu còn rơi rớt nhiều hủ tục hay nơi rừng sâu núi thẳm hoang vu. Nổi bật lên trên hết là sự cô đơn của lớp trẻ trước hiện thực khắc nghiệt, tàn nhẫn. Có lẽ ít nhiều chịu ảnh hưởng bởi một số “nhà văn mỹ nữ” Trung Quốc, khiến đâu đó trong Thành phố không mặt người - truyện ngắn hay YuMe 2011 lắng lại tiếng thở dài của những người trẻ tuổi thất bại trong tình yêu, nặng lòng với bao điều câm nín trong nhịp sống thị thành ồn ào nhưng tẻ nhạt và chán ngắt, là nỗi đau không lời nào có thể diễn tả, là ngõ cụt tăm tối không lối thoát, là lớp lớp bi kịch của con người thời hiện đại không theo kịp và hòa nhịp cùng với bối cảnh xã hội thay đổi đến chóng mặt. Cùng với bức tranh toàn cảnh về hiện thực đất nước trong thời đại cải cách, mở cửa trong cơ chế thị trường, Thành phố không mặt người - truyện ngắn hay YuMe 2011 còn thể hiện khá rõ thế mạnh của các nhà văn trẻ bởi phong cách sáng tác mới lạ, những trải nghiệm chân thực. Chính những nét đặc sắc đó tạo đà lên ngôi cho các nhà văn trẻ hôm nay và mai sau, cũng đưa đến diện mạo mới cho làng văn xuôi Việt Nam đương đại.

Một bức tranh về thế giới tình yêu, hôn nhân và hạnh phúc của con người hiển hiện khá rõ trong tuyển tập truyện ngắn Hôn anh thêm một lần nữa nhé (Nxb. Thời đại, 2011) của nhiều tác giả. Chúng ta có thể tìm thấy trong đó những điểm sáng và mảng tối khuất nẻo của tình yêu và hạnh phúc. Tình yêu là đề tài muôn thuở, cũng là sân chơi được độc giả trẻ tuổi trông đợi. Nét chân thực trong những truyện ngắn của Hôn anh thêm một lần nữa là các tác giả trẻ đã tìm tới sự rung động của trái tim, là sự hòa chung nhịp đập của những người đang yêu, là sự thổn thức, lỡ nhịp của hai nửa cô đơn đang tìm đến nhau. Chúng ta có thể cảm nhận được trong Hôn anh thêm một lần nữa cả vị đắng chát, chua cay của chia tay, vị ngọt ngào của niềm hạnh phúc được yêu, những giọt nước mắt mặn mòi của mùi vị thất tình. Nhưng thiếu những dư vị đắng cay, ngọt bùi hay thăng trầm thì không còn là cuộc sống. Cũng có thể coi trải nghiệm trong tình yêu là nấc thang đưa con người ta tới bến trưởng thành. Đó cũng chính là một hiện thực không thể chối cãi, là quãng đường mà bất cứ ai cũng phải trải qua. Với nhà thơ Xuân Quỳnh thì “nơi tình yêu bắt đầu/ cũng là điều khó nhất...”, vậy thì không phải nhà văn nào cũng có thể viết hay về tình yêu. Từ đó có thể thấy rằng, những tác giả trẻ trong Hôn anh thêm một lần nữa không phải là những người đơn giản.

Cho em nghĩ lại một giây thôi (Nxb. Văn học, 2011) tuyển 14 truyện ngắn hay viết về tình yêu của nhiều tác giả trên trang web Ngoisao.net. như Hồ Tịnh Thủy, Vũ Thị Thanh Bình, Kẹo Ngọt, Tô Hương Sen... Lại là những tự sự, tự truyện khá nhẹ nhàng, thú vị của những người trẻ tuổi về tình yêu. Lại là những cung bậc của tình yêu, lúc lên bổng, lúc xuống trầm. Lại là những cảm xúc hẫng hụt, đau khổ, nghẹn ngào của thiếu nữ khi mất đi tình yêu, là những thăng hoa khi tình yêu lên tiếng. Vậy thì, chẳng ai có thể tin rằng tĩnh yêu sẽ bất diệt và vĩnh cửu. Chẳng thể nào có con đường bằng phẳng dẫn tới tình yêu. S. Golon từng nói rằng, “ngay cả những mối tình bất diệt nhất cũng có thể lụi tàn...”. Cho nên, tình yêu đích thực cũng rất mong manh. Từ đó cho thấy, các tác giả trong Cho em nghĩ lại một giây thôi đã khai thác khá triệt để thế mạnh trong sáng tác của mình.

... và những góc cạnh cuộc sống qua lăng kính của cá nhân nhà văn nữ

Thế giới đàn bà vốn phức tạp, thế giới của các cô gái trẻ càng rối tung, loạn xị bát nháo hơn. Có thể lúc này, họ là những thiếu nữ hiền thục, mộng mơ, nhưng lúc khác, họ lại giống như những kẻ nổi loạn. Cho nên, sáng tác của thiếu nữ nhiều khi xa rời thực tế, rơi vào thế giới tưởng tượng, nhiều mộng mơ với không ít lần vấp ngã. Khi đã đến tuổi chín chắn, nét đằm thắm của người phụ nữ sẽ tạo nên những tác phẩm văn học có chiều sâu, dung dị, dời thường hơn. Chính vì vậy, với những góc nhìn sắc cạnh, nhiều truyện ngắn của các nhà văn nữ đã phản ánh khá chân thực những góc khuất nẻo của cuộc sống và con người nữ giới hiện nay. Lướt qua các tuyển tập truyện ngắn của các cá nhân tác giả trong năm nay, chúng ta thấy dường như nhà văn nữ đang lên ngôi bởi thành tích đáng nể của họ.

Sáng tác từ thời đang học lớp 9, cũng đã qua tuổi mực tím đầy mộng mơ, giờ đây, Nguyễn Thiên Ngân đã xuất bản được 6 đầu sách. Thiếu nữ nơi cao nguyên “Buôn Mê” năm xưa dường như viết không biết mệt mỏi, xuất hiện khá thường xuyên trên văn đàn Việt Nam những năm gần đây. Chiều sâu nhưng đầy góc cạnh trong nội tâm của Thiên Ngân chính là cá tính của “tuổi trẻ lạ lùng”, “luôn tìm thấy một nơi để bắt đầu”... Nét đẹp trong tâm hồn Nguyễn Thiên Ngân thể hiện qua từng truyện ngắn, giống như những bức tranh đẹp, sắc sảo nhưng khá tinh tế về cuộc sống và tình yêu thương. Không có vua (Nxb. Thời đại, 2011) tuyển 18 truyện hay nhất của Thiên Ngân sáng tác trong năm vừa qua. Với cô, dường như, mỗi truyện ngắn là một ý nghĩ và một câu chuyện kể về những chuyến đi xa, những cuộc gặp gỡ bất chợt hay những kỷ niệm thoảng qua hoặc cảm xúc nhất thời nhưng khó quên. Chỉ có những thiếu nữ ngây thơ mới nuôi nhiều mộng mơ đến vậy. Có người từng nói rằng, cảm xúc của Thiên Ngân rất “tuổi trẻ”, rất nữ tính và đó cũng là lợi thế khiến cô sớm gieo được nhiều mầm xanh cho mình.

Lại là một khía cạnh khác cần bàn tới trong nhiều sáng tác của một nhà văn nữ trẻ tuổi nữa. Đó là Nhã Thuyên, cô gái đích thực của thế kỷ XXI, không bị trói buộc bởi vần điệu, gò bó bởi câu chữ. Dường như Nhã Thuyên cố tình quên đi hiện thực hiện hữu nhưng lại nuôi dưỡng một hình mẫu cuộc sống nguyên thủy nhất, chân thật nhất. Đó cũng là cách thể hiện đặc biệt của tác giả khi tiếp cận đời sống và cũng là để khắc họa hiện thực nhẹ nhàng và tự nhiên nhất đến mức có thể. Tuyển tập truyện ngắn Ngón tay út (Nxb. Hội nhà văn, 2011) là kết tinh bởi nhiệt huyết của “giấc mơ nước” và “linh hồn chảy mịn” bởi tâm hồn trong sáng không chút gợn của Nhã Thuyên. Nhiều truyện ngắn trong tuyển tập Ngón tay út giống như những bài thơ văn xuôi và chúng ta chẳng lấy làm lạ, bởi có thế mới là phong cách Nhã Thuyên thực sự: mới lạ, kiệm lời tới mực cực đoan, tự do thoải mái đi tìm khoảng lặng cho mình.

Lại tìm về Dương Thụy, cô gái phóng khoáng hay chu du nơi phương trời Tây và nhiều miền đất lạ. Bồ câu chung mái vòm (Nxb. Trẻ, 2011) gồm 18 truyện ngắn được Dương Thụy sáng tác khi đi du học về đã được đông đảo độc giả ưa thích. Độc giả trẻ tuổi thích Dương Thụ bởi chất tình trong các tác phẩm của cô. Chất tình ở đây chính là tình đời, tình người đan cài thêm mộng mơ và lãng mạn. Đọc Bồ câu chung mái vòm, nhiều người cảm nhận được sự chân thành, niềm hy vọng vào cuộc sống và tình yêu thương của con người. Chỉ có những cô gái thực sự hạnh phúc, hóm hỉnh, vui tươi và tự tin như Dương Thụy mới có được những đứa con tinh thần không vướng bận và tự nhiên đến vậy. Các truyện ngắn như Con gà nói tiếng Đức, Diên vĩ đồng Provence, Đổ thừa Venise... giống như những thước phim quay chậm chạp, đọng lại những khoảnh khắc vô giá mà cuộc sống ban cho con người.

Khác với Dương Thụy, sáng tác của nhà văn nữ trẻ Minh Hiền khá u ám và nhiều nỗi buồn không tên. Có lẽ, tố chất và tâm hồn cũng như sức chịu đựng của mỗi cô gái không giống nhau. Chính vì vậy, tuyển tập truyện ngắn Anh còn muốn lấy em nữa không, chồng yêu (Nxb. Hội nhà văn, 2011) của tác giả 9X Minh Hiền có góc nhìn đa chiều về cuộc sống. Ở một góc khuất nào đó ngoài kia, có cô gái mới lớn mất niềm tin và lạc lối trước cuộc sống. Ở một góc khác, có cô gái đang đau khổ, muốn giải thoát cho mình. Đâu đó lại là nỗi khát khao một cuộc sống bình yên của những người đàn bà bất hạnh. Tất cả lắng đọng lại thành tiếng nói đầy tình thương yêu của người phụ nữ trong cuộc sống bộn bề lo toan. Đúng là, chỉ có nữ giới viết về nữ giới mới chân thật và cảm thông được như vậy.

Tư duy của Võ Hồng Thu, tác giả 7X có phần khác với tuổi trẻ 9X bởi những lối rẽ bất ngờ, cao trào kịch tính trong mỗi câu chuyện. Nude tình yêu (Nxb. Hội nhà văn, 2011) của Võ Hồng Thu gồm 18 truyện ngắn viết về những câu chuyện đời thường, rất gần gũi nhưng cũng khá đặc biệt. Đọc Nude tình yêu, chúng ta có thể thấy trong đó mối tình của một ca sĩ tài năng, của một cô gái cá tính muốn thử thách người yêu… Nhân vật của Võ Hồng Thu thật như bất cứ ai ở ngoài đời nhưng lại đẫm chất nhân văn cao cả, ấm áp tình người.

Đã lên chức bà ngoại, ở cái tuổi không còn nuôi bất kỳ ảo vọng nào về cuộc sống, nhà văn Phạm Thị Ngọc Liên vẫn có tuyển tập truyện ngắn thứ ba của mình. Nụ hôn buốt giá (Nxb. Trẻ, 2011) gồm 12 truyện ngắn, mỗi truyện ngắn là một câu chuyện tình. Người phụ nữ có thể rất bao dung, nhưng cũng có những lúc ghen tuông, giận hờn, nắng mưa thất thường như thời tiết. Mỗi người phụ nữ trong tập truyện đều chứa những xung đột nội tâm sâu sắc. Nụ hôn buốt giá được coi là tuyển tập tình yêu của người phụ nữ. Rất dễ hiểu, bởi chỉ có phụ nữ giới hiểu nhau, mới viết đúng về cảm nhận của nữ giới, cho nên những câu chuyện tình của Phạm Thị Ngọc Liên rất gần gũi với nữ giới nên đã tạo nên sức hút đặc biệt đối với độc giả nữ. Tình yêu trong Nụ hôn buốt giá khá chân thực, có thể tìm thấy ở bất cứ mối tình nào. Tuy nhiên, lồng trong những mối tình phức tạp là những bài học yêu đương, khiến độc giả học hỏi được nhiều điều về nghệ thuật yêu và biết yêu.

Một năm chưa hẳn là thước đo thành công của những người trót theo đuổi nghiệp văn chương, nhưng những gì mà nhiều nhà văn “già” và trẻ gặt hái được qua sáng tác truyện ngắn trong năm 2011 cũng để lại khá nhiều ấn tượng. Có thể, sự lên ngôi của nhiều nhà văn nữ đang dần mở ra thời đại “nữ quyền” trên văn đàn Việt Nam trong thời gian tới, thậm chí có thể xuất hiện nhóm “nhà văn mỹ nữ” của Việt Nam. Nhưng chẳng nói trước được điều gì, bởi tương lai không chờ đợi ai bao giờ. Chân trời văn chương luôn rộng mở cho tất cả mọi người.

Nguồn: phongdiep.net