Kỳ 1: Văn xuôi-  Một năm nhộn nhịp

Năm 2010, sáng tác văn xuôi khá nhộn nhịp. Các nhà văn trẻ như Nguyễn Đình Tú, Nguyễn Ngọc Tư, Dương Thụy, Nguyễn Văn Học, Thủy Ana, Vũ Phương Thanh, Hà Thanh Phúc và một số cây bút 8X đều có tác phẩm xuất bản. Đầu năm 2010, tác giả Lê Anh Hoài có tập truyện Tẩy sạch vết yêu gồm 19 truyện ngắn với những nét phá cách khá ấn tượng ở khâu trình bày. Thủy Ana có truyện dài Thoát y dưới trăng khá gợi bởi một tiêu đề gây tò mò. Còn tác giả Dương Thụy đã mạnh dạn xây dựng cuộc sống nhân vật và xử lý các tình huống cũng như khắc họa tâm lý trong Nhắm mắt thấy Paris. Tháng 11/2010, Nxb. Thời đại ấn hành truyện dài Khói trời lồng lộng của Nguyễn Ngọc Tư. Vẫn với kiểu văn phong miền Tây, Khói trời lồng lộng đưa độc giả vào không gian sông nước, cây trái, quang cảnh miền Nam trù phú. Cuối năm 2010, Vũ Phương Thanh ra mắt tiểu thuyết Nhật ký son môi (Nxb. Thời đại, 2010). Tác phẩm phù hợp với tuổi teen nên bán khá chạy. Nhật ký son môi giống như một cuốn nhật ký nhưng lại có kết cấu chặt chẽ và cốt truyện rõ ràng. Nhân vật chính trong tác phẩm là một cô gái xinh đẹp đầy cá tính, dám yêu, dám sống và dám chịu trách nhiệm trước bản thân. Bị người yêu phản bội, cô phải đối mặt với sự khủng hoảng của lứa tuổi hai mươi, với những khó khăn trong công việc và cuộc sống. Kết cục, cô gái vẫn không thoát ra khỏi nỗi buồn nhưng đã rút ra được ít nhiều chiêm nghiệm về cuộc đời.

Văn đàn Việt Nam năm 2010 còn nóng lên bởi tiểu thuyết Kín của Nguyễn Đình Tú. Tác giả viết về một nhóm người trẻ trung, sống và làm việc trong thời đại kinh tế thị trường với những va đập về quan niệm sống. Thế giới trong tiểu thuyết Kín có thuốc lắc, có ăn chơi thác loạn, có lang bạt, có bụi đời, có giết người, rất gần với một số tác phẩm gây “sốc” trên văn đàn của một số cây bút trẻ nữ Trung Quốc như Vệ Tuệ, Miên Miên, Xuân Thụ… Sát thủ online của Nguyễn Xuân Thủy cũng góp phần vào dòng chảy văn chương năm 2010. Tiểu thuyết viết về tội phạm Internet và cuộc đời đầy xót xa của nhân vật chính. Tác giả có cách đặt vấn đề mới lạ, nhằm đúng vào tâm lý và sự quan tâm của công chúng với vấn đề Game online hiện nay. Nhân gian là cuốn tiểu thuyết của Thùy Dương (Nxb. Hội Nhà văn) đoạt giải thưởng Hội nhà văn Hà Nội năm 2010. Nhân gian ở đây là cõi âm, cõi người và bán âm bán dương. Cõi âm giống như cõi dương, người chết vẫn day dứt, bồn chồn với những kỷ niệm xưa, cũng sục sôi như cõi người sống. Ở cõi người thì người ta lao vào cuộc chạy đua với tiền tài, quyền lực. Nhân gian bán âm bán dương nằm giữa cõi âm và cõi người, đầy trầm luân, tranh đấu nội tâm.

Không khí sôi nổi của văn chương trẻ 2010 được khẳng định bởi kết quả của cuộc thi Văn học tuổi 20 lần IV của Nxb. Trẻ và báo Tuổi trẻ. Nhiều tác giả trẻ giành được giải thưởng, thậm chí đó là tác phẩm đầu tay. Giải thưởng Văn học tuổi 20 gồm tiểu thuyết Biển của Trương Anh Quốc (giải nhất); tập truyện ngắn Cô con gái ngỗ ngược của Võ Diệu Thanh (giải nhì); tập truyện ngắn Visa của Hải Miên; Giảng đường yêu dấu của Mai Anh Tuấn (giải ba). Giải tư gồm 5 tác phẩm: tiểu thuyết Những chuyển điệu của Nguyễn Thiên Ngân; tập truyện ngắn Tạm trú của Đỗ Duy; truyện vừa Thuê bao quý khách... của Hương Thị; truyện dài Giấc mơ bên gốc vú sữa của Nguyễn Thị Mạnh Hà; tiểu thuyết Những giao diện ẩn của Thiên Di… Điểm lại những tác phẩm được giải Văn học tuổi 20 cho thấy, đó là những tác phẩm tương đối đặc sắc. Những chuyển điệu của Nguyễn Thiên Ngân (Nxb. Trẻ, 2010) tạo ấn tượng tốt cho bạn đọc với giọng văn nhẹ nhàng, mộng mơ nhưng đầy dằn vặt, ưu tư, nhớ về quá vãng. Cuốn tiểu thuyết Biển của Trương Anh Quốc (Nxb. Trẻ, 2010) gồm 19 chương, mỗi chương giống như một truyện ngắn độc lập. Biển thu hút độc giả bởi thế giới đầy mới lạ và sự phát triển tâm lý con người dưới nhiều góc cạnh. Tập truyện Visa (Nxb. Trẻ, 2010) của Hải Miên viết về những mất mát của tuổi hai mươi. Tác giả dùng giọng văn trầm tĩnh, nhẹ nhàng, gây cảm xúc thầm kín của độc giả. Tạm trú (Nxb. Trẻ, 2010) thể hiện sự dày công của tác giả Đỗ Duy trong việc tìm câu chữ. Dường như phong cách viết của Đỗ Duy bị ám ảnh bởi một số tác giả trẻ miền Nam như Phan Thị Vàng Anh, Phan Hải Triều, Nguyễn Ngọc Tư, Lý Lan… Những giao diện ẩn (Nxb. Trẻ, 2010) thể hiện khả năng sáng tạo của tác giả Thiên Di bởi cách viết, cách xây dựng nội dung tác phẩm. Giấc mơ bên gốc vú sữa (Nxb. Trẻ, 2010) của Nguyễn Thị Mạnh Hà xây dựng một hình tượng cô gái hay suy nghĩ nhưng sống chất phác, hiện đại. Giống như thế hệ trẻ không theo kịp tốc độ thay đổi của cuộc sống, cô luôn cảm thấy cô đơn và sự cô đơn cứ kéo dài mãi theo năm tháng. Giảng đường yêu dấu (Nxb. Trẻ, 2010) của Mai Anh Tuấn có sự tươi tắn, trẻ trung với nhiều trang viết buồn cạnh những trang viết vui và có không ít những trang, những dòng sâu lắng cảm động. Văn phong trong tác phẩm hàm súc, tự nhiên, khá lôi cuốn, hấp dẫn, để lại dư âm trong lòng người đọc.

Một số tác phẩm văn trẻ khác như Gia tài tuổi 20, Chuyện tình Paris, Con lươn chép miệng, Đài các tiểu thư, The Joker, Đảo Mộng Mơ… cũng để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả. Gia tài tuổi 20 (Nxb. Văn học, 2010) gồm 20 truyện ngắn thể hiện khả năng quan sát tinh tế của tác giả Lưu Quang Minh. Cuộc sống trong tác phẩm trải rộng về không gian, đầy phức tạp, vặn xoắn, vương vít. Đâu đó trong Gia tài tuổi 20 là góc thành phố nhỏ bé và đơn độc, những con người lầm lũi, là tiếng cười của đứa bé bán hủ tiếu đêm, là con mèo đen, là người đàn ông đi chợ, là chú thỏ Ragu. Tất cả thể hiện sự cô đơn, lẻ loi, trơ trọi như trong một thế giới ảo. Chuyện tình Paris (Nxb. Hội nhà văn, 2010) gồm 11 truyện ngắn dường như đã được tác giả Dương Bình Nguyên xâu thành một chuỗi chuyện tình, được viết theo dòng cảm xúc gây ấn tượng mạnh. Mỗi câu chuyện là một chuyện tình buồn, đắm đuối, phiền muộn, lỡ dở, ngang trái. Nhưng đó là nỗi buồn trong sáng, lặng lẽ, nằm sâu thẳm trong tâm hồn cao đẹp của những người đang yêu. Con lươn chép miệng của Ngô Phan Lưu (Nxb. Văn học, 2010) viết về những khoảnh khắc đêm khuya hay những buổi trưa dài dằng dặc với những nhân vật rất thật. Đó là những thủ khoa trong các kỳ thi đại học, là những người công nhân, là những người thương binh, là những nhà khoa học và doanh nhân trẻ... Đài các tiểu thư của Hồng Sakura (Nxb. Hội nhà văn 2010) viết về một cô gái có bề ngoài lạnh lùng nhưng lại có một trái tim mãnh liệt. Du Thục trong Đài các tiểu thư tuy thất vọng trong mối tình đầu nhưng vẫn tìm thấy tình yêu thứ hai của đời mình và cuối cùng sống hạnh phúc bên “tay chơi trống ban nhạc đường phố”. Đài các tiểu thư có cốt truyện rành mạch, đơn giản, có độ chín và tinh tế hơn nhiều tác phẩm khác của Hồng Sakura. The Joker của Phan Hồn Nhiên (Nxb. Trẻ, 2010) là cuộc rượt đuổi căng thẳng đầy trí tuệ giữa các nhân vật. Dường như tác giả viết truyện vụ án nhưng lồng vào đó là ẩn khúc đầy bất hạnh trong cuộc đời một cô gái. Có lẽ đó là một sự thể nghiệm mới của nhà văn Phan Hồn Nhiên, tức là giải mã những bí mật trong tâm lý con người. Đảo Mộng Mơ của Nguyễn Nhật Ánh (Nxb. Trẻ, 2010) viết về đời sống của những đứa trẻ 10 tuổi đầy trí tưởng tượng, ước mơ cuộc sống. Tuổi thơ trong Đảo Mộng mơ thơ mộng, ngọt ngào, rất hợp với giọng văn dí dỏm của nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi này.

Năm 2010, Tủ sách Teen văn học của Nhà xuất bản Kim Đồng là sân chơi của các cây bút tuổi học trò và những cây bút viết về tuổi học trò như Đoàn Thạch Biền, Đinh Tiến Luyện, Nguyễn Thái Hải, Nguyên Hương, Phan Hồn Nhiên… Các tác phẩm tiêu biểu có Hãy xem như là mơ của Đỗ Thiền Đăng, Miss Mèo của Cát Tường, Nó và tôi của Nguyễn Quang Sáng, Chiếc vòng đồng đen của Phan Hồn Nhiên, Vũ trụ câm của Vũ Đình Giong, Cẩm chướng đỏ của Bùi Đặng Quốc Thiều, Dường như ta không còn bé nữa của Thu Trân, Dù thế nào Adam cũng sinh trước Eva của Nguyễn Thị Yến Linh, Cho một tình bạn của Nguyễn Phước Thảo, Chuyện kể về những cơn mưa của Nguyễn Thuý Loan, Cánh bướm ma của Quân Thiên Kim, Hương hoa lý của Chu Quang và Mạnh Thắng, Đoản khúc Sài Gòn của Trần Hoàng Trâm, Que kem mặc áo dài của Đoàn Thị Phượng Ái, Phượng trắng của Nguyễn Đình Bổn, v.v…

Về mảng tự truyện, tiêu biểu có tự truyện của nhạc sĩ Quốc Bảo và tự truyện của GS.TS. Trần Văn Khê. Thị dân (Nxb. Hội nhà văn, 2010) đưa ra một bức tranh tương đối hoàn chỉnh về nhạc sĩ Quốc Bảo với những năm tháng thơ ấu thăng trầm và cuộc đời nghệ sĩ của anh từ nhiều góc độ. Cuốn sách khắc họa rõ nét chân dung Quốc Bảo với nhiều dòng tự bạch đến cách anh nhìn cuộc đời trĩu nặng tình yêu và đam mê. Tự truyện Trần Văn Khê – những câu chuyện từ trái tim (Nxb. Trẻ, 2010) phác họa một cách giản dị, ấm áp chân dung một cây đại thụ trong làng âm nhạc truyền thống Việt Nam. Thông qua cuốn sách, GS.TS. Trần Văn Khê muốn gửi đến bạn trẻ những thông điệp tu thân, thích nghi và vượt lên hoàn cảnh khó khăn, xác định mục tiêu cuộc sống, làm chủ bản thân… Sách gồm 12 câu chuyện, một bài phỏng vấn và phụ lục GS.TS. Trần Văn Khê - Một hồn thơ rộng mở, được thể hiện bằng đúng chất giọng Nam Bộ mộc mạc của tác giả.

Năm 2010, có nhiều tác phẩm văn xuôi viết về Hà Nội, trong đó tiêu biểu có tập phóng sự Hà Nội trong cơn lốc của Vũ Bằng, Trẻ con phố Hàng của Bạch Ngọc Hoa và tuyển tập Người Hà Nội, Hà Nội trước cách mạng mùa thu của Hoài Anh, tiểu thuyết Đôi tròng của Thành Thế Vỹ … Hà Nội trong cơn lốc (Nxb. Phụ nữ, 2010) là công trình sưu tầm và biên soạn của Võ Văn Nhơn khá đặc sắc, được công bố trên tờ Báo Mới vào những năm 1953-1954 gồm: Hà Nội trong cơn lốc, Lo thầy chạy thuốc, Người văn nghệ, anh đi đâu? Tác giả khắc họa một Hà Nội thời bị Pháp tạm chiếm với đầy đủ bi hài, nhưng đến nay vẫn mang tính thời sự. Người Hà Nội (Nxb. Thế giới, 2010) là tuyển tập 36 chân dung mang đặc trưng cho nét đẹp riêng của Hà Nội trong cuộc sống đời thường cũng như vẻ đẹp của văn hóa Thăng Long. Trẻ con phố Hàng của Bạch Ngọc Hoa (Nxb. Tổng hợp Tp. HCM) viết về Hà Nội dưới nhãn quan của một cô gái xuất thân từ Hà Nội. Đó là sự hồi tưởng của tác giả về tuổi thơ của mình nơi phố Hàng. Phố Hàng là những con phố cổ nhỏ hẹp, thường được gọi là 36 phố phường. Mỗi con phố mang một đặc trưng của Hà Nội nghìn năm văn hiến. Những con phố cổ đó gắn với những đứa trẻ sinh ra ở phố Hàng. Chúng có những đặc điểm của trẻ nhỏ như hồn nhiên, thơ ngây, nhõng nhẽo, thích ăn kẹo. Đó cũng là hình ảnh tác giả Bạch Ngọc Hoa thuở nhỏ. Còn tác phẩm Hà Nội trước cách mạng mùa thu (Nxb. Văn học, 2010) chất chồng tư liệu lịch sử về hình ảnh của Hà Nội từ đầu thế kỷ 20 đến năm 1943. Tiểu thuyết Đôi tròng của tác giả Thành Thế Vỹ (Nxb. Hội nhà văn, 2010) viết về con người thị dân, trí thức trong quá trình đô thị hoá ở Hà Nội, trung tâm truyền thống của nền văn hoá Việt.

Lớp nhà văn đàn anh tiếp tục trình làng nhiều tác phẩm mới của mình. Nhà văn Đình Kính có tiểu thuyết Biển trổ hoa vàng (Nxb. Văn học, 2010). Đó là cuốn tiểu thuyết giàu chất văn học viết về con người, về tình yêu. Tình yêu trong Biển trổ hoa vàng của Đình Kính giống như một bức tranh hư ảo nằm giữa một ranh giới mong manh. Với Đình Kính, tình yêu như bền mãi với thời gian, mang tính vĩnh cửu. Nhà văn Y Ban có tập truyện ngắn Hành trình của tờ tiền giả (Nxb. Hội nhà văn, 2010) gồm 14 truyện ngắn, vẫn nổi loạn từ các chi tiết, yếu tố sex, yếu tố tục trong mỗi câu chuyện. Nhưng đó chính là bản lĩnh cũng như trái tim đầy nhân hậu của tác giả. Nhà văn Lê Lâm có tiểu thuyết Gặp lại khá lôi cuốn, xây dựng tương đối thành công hình ảnh người lính sau chiến tranh với bức tranh của ngày “gặp lại”. Nhân vật trong Gặp lại có cả những kẻ phản diện đầy cơ hội và chính những nhân vật này tôn thêm vẻ cao đẹp của người lính sau chiến tranh. Bên cạnh người lính của “ngày trở về” là bóng dáng những người mẹ, người vợ chịu bao cảnh đau thương do chiến tranh gây ra.

Một số tác giả quen thuộc khác cũng viết khá miệt mài, đó là Mai Tiến Nghị với tập truyện Lộc rơi lộc vãi (Nxb. Hội nhà văn, 2010); Đỗ Phấn với tiểu thuyết Vắng mặt. Lộc rơi lộc vãi chứa chất “nỗi niềm nhân thế đầy vơi”. Dường như tác giả viết văn là để giãi bày, để trang trải ân tình, để thể hiện trách nhiệm với cuộc đời. Mỗi câu chuyện trong Lộc rơi lộc vãi không chỉ giống như một lát cắt về đời sống xã hội mà còn là những ám ảnh về thân phận con người. Vắng mặt là những kí ức về nỗi buồn của kẻ thành công thấy mình thất bại, là trạng thái thấy đời sống tươi đẹp những vẫn ẩn chứa những góc khuất xấu xa. Tác phẩm cho thấy rằng, “cuộc đời như một viện bảo tàng nằm gọn trong hai bàn tay mình…”¹

Tuyển tập tác phẩm của nhiều tác giả có Trời vẫn nắng suốt đêm (Nxb. Hội nhà văn, 2010), Ngắn và ngắn của Nguyễn Thị Minh Thái, Nguyễn Thị Hậu (Nxb. Thanh niên, 2010), Vì anh chấm em (Nxb. Thời đại, 2010), Văn mới 5 năm 2006 - 2010 do Hồ Anh Thái tuyển (Nxb. Hội nhà văn, 2010)... Trời vẫn nắng suốt đêm là tuyển tập truyện ngắn hay đã đăng trên báo Văn nghệ năm 2010 của các tác giả đã có tên tuổi từng trải và những cây bút trẻ viết khá chắc tay. Mỗi câu chuyện là một số phận, một cuộc đời đầy trăn trở, mơ mộng nhưng rất thật. Ngắn và rất ngắn của viết về đời sống gia đình, những đổ vỡ giữa vợ và chồng. Đó cũng là quan điểm của hai nữ nhà văn sâu sắc, tuy yếu đuối, đa cảm nhưng đầy bản lĩnh và quyết đoán. Mười truyện ngắn của Nguyễn Thị Minh Thái thể hiện 10 mảng đời sống của các số phận yêu và đau vì tình yêu. Những mất mát gắn liền với yêu thương không thể nguôi ngoai, những mật ngọt khát khao tự do trong tù túng của kiếp người. Với ngòi bút lạnh lùng mà truyền cảm, 10 truyện ngắn của chị sẻ chia với độc giả nỗi lo lắng của người phụ nữ trong gia đình hiện nay. Các truyện như Bồ côi bồ cút, Dậy sớm, Chạy nắng, Lệ già, Sương mờ trên cao... gợi liên tưởng đến những nốt trầm trong cuộc đời một thiếu phụ. Những truyện rất ngắn của tác giả Nguyễn Thị Hậu xâu chuỗi bằng tư tưởng và sự tài hoa. Với khả năng quan sát thấu đáo và giàu liên tương, chị đã viết khá thành công những thiên truyện cực ngắn như Cà phê không đường, Gãy chân, Bước hụt, Say bờ, Tu, Bong bóng...Tác phẩm Vì anh chấm em là tuyển tập những truyện ngắn hay viết về tình yêu của các blogger mạng xã hội Tầm tay.vn. Tình yêu trong Vì anh chấm em nhẹ nhàng, thú vị với những cuộc tình đến rồi đi, ngọt ngào như trong cõi mơ. Đó còn là những là đoản khúc tình yêu đầy lãng mạn, rất bất chợt và đầy chất thơ bởi triết lý sống “người ta sống trên đời cho đi cái gì thì nhận về cái ấy”. Vì anh chấm em khái quát một chân lý bất biến, khi cho đi một trái tim yêu thương chân thành thì sẽ được nhận về một tình yêu đích thực. Đó thực sự là một thông điệp tình yêu dành cho những người đã, đang và sẽ yêu. Tuyển tập Văn mới 5 năm (2006 - 2010) không những có tác phẩm của tác giả trẻ mà còn có nhiều tác phẩm của những bậc trưởng lão trong làng văn học. Người tuyển chọn chú trọng tìm tòi những đổi mới về nghệ thuật, về nội dung, đề tài... của mỗi tác phẩm để đem lại một diện mạo mới, chất lượng mới cho một bộ văn tuyển.

Theo : Van nghe Tre