DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
BỖNG DƯNG TÔI NHỚ NHÀ THƠ TRẦN LÊ VĂN

                                                                                                     VƯƠNG TRỌNG


   Có bốn nhà thơ cao niên, ở Hà Nội thường đội mũ phớt, đi bộ đến thăm nhau, hoặc dềnh dàng cùng đi thăm phố xá, chùa chiền, cây cối Hà Nội. Nói về tài năng thi ca thì có sự khác nhau, nhưng họ giống nhau ở lòng nhân ái với cuộc đời và sự chân thành, trách nhiệm trước bạn bè. Đó là các nhà thơ Quang Dũng,Trần Lê Văn, Ngô Quân Miện, Lữ Giang và Vân Long.  Năm nhà thơ đó, bốn đã trở thành người thiên cổ, chỉ còn sót lại một mình Vân Long tuổi cũng sắp ngót nghét bát tuần, ngoài làm thơ ra, ông còn viết nhiều bài báo thật cảm động về bạn bè, đồng nghiệp. Bởi vậy, viết về bốn nhà thơ ấy không ai có thể sánh được với nhà thơ Vân Long, người có gần cả cuộc đời để lưu dấu kỷ niệm hạnh phúc và khổ đau về họ.

   Tôi biết nhà thơ Trần Lê Văn khá muộn, đó là cuối mùa xuân năm 1973, khi chúng tôi vừa học xong lớp Bồi dưỡng Sáng tác Khoá 5 của Hội Nhà văn, cũng là khi lễ hội chùa Hương đã vãn. Sáu học viên gồm Tô Nhuận Vĩ, Phan Thị Thanh Nhàn, Lâm Thị Mỹ Dạ, Đỗ Thị Từ, Hà Giao và tôi rủ nhau đi thăm chùa Hương. Trước khi đi chúng tôi hay tin có nhà thơ Trần Lê Văn đang “coi chùa” trên đó. Thì ra sau vụ “Nhân văn Giai phẩm”, ông không được biên tập ở nhà xuất bản Văn học, chuyển về Sở văn hoá Hà Tây, người ta giao cho ông trông coi chùa Hương với lý do ông  là người uyên bác chữ Hán!  Ông đã ở đó mấy năm trời rồi, làm đủ thứ việc như một ông từ coi đền, lại thêm nhiệm vụ hướng dẫn các đoàn khách văn hoá. Ông xuống tận cổng đền Thiên Trù đón bọn tôi. Dạo ấy bọn tôi, người nhiều tuổi nhất cũng chỉ mới ba mươi, ông đã ngoài năm mươi, nhưng  vẫn gọi chúng tôi là anh, chị và xưng tôi một cách lịch sự. Ông dẫn bọn tôi đi xem hết các chùa, đọc và dịch tất cả những câu đối, hoành phi…như một cán bộ văn hoá mẫn cán, thông thạo nghiệp vụ. Ngày đó ông không hề nói về chuyện thi ca, có hỏi tới ông cũng nói lảng đi, như ngại chạm tới một cái gì sâu xa, phức tạp mà không thể tâm sự với những người mới gặp.

    Sau này khi về làm cán bộ biên tập Thơ ở tạp chí Văn nghệ Quân đội, tôi có điều kiện gặp ông, quen ông trên mức một cán bộ biên tập với một công tác viên. Tôi không những mê vốn Hán học dày dặn, tính hóm hỉnh khôi hài, mà khâm phục sự chịu đựng bền bỉ của ông trước như tai ương ập đến từ xã hội cũng như từ gia đình. Trong tập thơ “Tiếng Vọng” của ông có hai câu mà đã được nhà văn Phong Điệp chọn làm đề từ cho Phongdiep.net:
Có ai nghe thấy một tiếng vọng
Thì thả con thuyền sang với tôi!

   Chẳng bạn đọc nào ngây thơ, đơn giản coi đó là tiếng ông gọi đò, mà ai cũng hiểu đó là tiếng ông gọi Đời! Những bạn bè thân thiết của ông càng hiểu thế: ông đã gọi bao năm mà không hề có một hồi âm. Thơ Trần Lê Văn nhiều bài hay và đau, nỗi đau làm nên thi ca và chính thi ca mang nỗi đau của tác giả đến với bạn đọc xa gần. Điển hình là  bài thơ Tìm gì:
Vợ gửi tuổi xuân trên núi
Con gửi trí khôn trên trời
Bạn gửi tiếng cười dưới đất
Tôi tìm gì nhỉ quanh tôi.


   Ai hiểu hoàn cảnh gia đình của tác giả mới thấu hết nỗi đau của bài thơ. Bạn mà nhà thơ nhắc đến ở đây là nhà thơ Quang Dũng, thân thiết với ông như hình với bóng. Trên kia, tôi có nói đến năm nhà thơ chơi thân với nhau, nhưng trong nhóm đó, cặp Quang Dũng - Trần Lê Văn có vị trí đặc biệt. Ngay chuyện Trần Lê Văn cung cấp nhiều bản thảo thơ(của Quang Dũng) để Quang Dũng ra tập thơ không chỉ nói lên tình bạn của họ, đồng thời thể hiện tính cẩn thận, trân trọng tác phẩm bạn bè của bác Văn.

   Gia đình bác Văn trong một thời gian dài khá chật vật về kinh tế. Bác trân trọng từng khoản nhuận bút bé nhỏ và tỏ ra thật vui mừng khi cán bộ biên tập báo mang đến. Ngoài viết báo ra, bác còn tìm cách làm các thứ khác nhằm có thêm thu nhập.Nhưng với một nhà thơ xuất phát từ Hán học như ông, ngoài chữ nghĩa ra, còn biết làm nghề gì đươc? Có một dịp tết, bác viết câu đối và tặng chữ cho khách thập phương ở Văn Miếu. Ai đưa tiền bác cũng nhận, nhiều ít không quan tâm, nhét ngay vào túi áo bành tô. Ngồi khom lưng làm việc lâu giữa chốn đông người, mồ hôi trán toát ra trong gió mùa đông bắc, bác bèn cởi cái áo bành tô ra cho đỡ nóng. Cuối buổi khi xong việc bác nhìn quanh không còn thấy chiếc áo “gia bảo” đâu nữa, vì kẻ gian nào đã cuỗm mất từ khi nào, bác mất áo và mất luôn khoản tiền trong túi! Buổi trưa mặc áo sơ mi, bác đạp xe về nhà tái xám vì rét. Sau đó mấy hôm, bác có làm một bài thơ bi hài về chuyện mất áo này.

   Lại nhớ đẩu những năm tám mươi của thế kỷ trước, một đoàn văn nghệ sĩ đi thực tế lâm trương Hương Sơn ( Hà Tĩnh) theo lời mời của BGĐ lầm trước. Đoàn gồm nhạc sĩ Thái Cơ, nhà văn Nguyễn Thi Như Trang và các nhà thơ Trần Lê Văn, Vân Long. Nguyễn Thái Vận…và tôi. Đoàn làm việc trong một tuần, khi về lâm trường có tặng quà, mỗi người năm cân lạc cả vỏ, đựng trong một góc bao tải buộc túm. Mặc dù món quà khá “khiêm tốn”, nhưng nhà thơ Trân Lê Văn vẫn đứng lên, thay mặt đoàn, cám ơn sự quan tâm của lâm trường. Trên đường về, ngồi trên xe ô tô ra Hà Nội, là người vui tính và thích sưu tầm các chuyện vui, mấy lần bác kể lại cái chuyện vui mơi nghe được ở Lâm trường Hương Sơn. Hồi mới thành lập lầm trường này. Giám đốc là một người miền Nam, tên là Phạm Tự Do. Một hôm, có một đoàn nhà báo Quân khu 4 đến thăm, trước khi vào cuộc nói chuyện, GĐ lầm trường nói:
-    Ta làm quen với nhau đã, tôi là Phạm Tự Do, còn đồng chí tên gì?
Trưởng đoàn nhà báo quân khu đứng dậy:
-    Báo cáo đồng chí, tên tôi là Đậu Kỷ Luật!
-    Sao, đồng chí đùa phải không?
Anh em trong trong đoàn nhà báo giải thích chính tên đồng chí ấy là thế, và nhà báo Đậu Kỷ Luật phải “trình” thẻ nhà báo, giám đốc lâm trường mới tin là chuyện thật, chứ không phải bịa ra ba chữ Đậu Kỷ Luật để đối lại với Phạm Tự Do!

  Bác Văn khoái chuyện này lắm, vì bác là người thích đùa. Ngoài việc sưu tầm và kể các chuyện vui, bác còn sáng tác nhiều bài thơ vui, thành “vốn dân gian” để lại cho đời. Như lần bác cùng các bậc cao niên ở phường của bác được mời lên Tam Đảo nghỉ mấy ngày. Khốn nỗi người nhiều, giường ít nên mỗi giường phải để hai người ngủ chung. Bác Văn liền làm thơ theo kiểu Bút Tre:
Không đi không biết Tam Đao (Đảo)
Đi rồi chẳng biết chỗ nào mà ngu ( ngủ)
Một giường xếp nhưng hai cu (cụ)
Gối thì không có, lấy mu (mũ) kê đầu!

   Hay như năm 1992, mừng thọ bác 70 tuổi, anh em văn nghệ sĩ đến nhà bác chúc mừng. Bác nghiêm trang cám ơn đồng nghiệp, kế tiếp bác cười và nói rằng mình không thích làm chức “cụ”, rồi đọc ngay một bài thơ ứng tác theo thể Đường luật thất ngôn bát cú thật vui và thật chuẩn:
 Tiếng pháo Nhâm Thân nổ cái đoành
Giật mình thêm một chiếc xuân xanh
Văn chương hì hục khôn tăng tốc
Ngày tháng vèo trôi khó hãm phanh
Lắm kẻ thầm mong lên bậc cụ
Riêng mình chỉ thích xuống vai anh
Hỏi trăng, hỏi gió thì anh nhớ
Hỏi tuổi thì anh quên rất nhanh!


  Trong trannhuong.com, tôi đã tỏ ý đồng tình với các nhà thơ, nhà văn Vân Long, Nguyễn Văn Thọ, Quốc Toàn…về việc nhà thơ Trần Lên Văn hoàn toàn xứng đáng được trao Giải Thưởng Nhà Nước. Nhân dịp đó, tôi bỗng nhớ nhà thơ Trần Lê Văn và viết bài này gửi tới lethieunhon.com!

                                       8- 2011
                                    Nguồn: lethieunhon.com

 

Các bài khác:
· NHÀ VĂN VÀ NGƯỜI VIẾT
· NHẠC SĨ PHẠM DUY: VẪN KIẾM TÌM NƠI TÌNH XANH MÃI MÃI
· VỀ BÀI THƠ 'ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA' CỦA THANH THẢO
· VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC PHÂN NGÀNH LỊCH SỬ VĂN HỌC, LÝ LUẬN VÀ PHÊ BÌNH
· GIẢI CẤU TRÚC VÀ KHÁI NIỆM TRÌ BIỆT
· 'CHIÊU HỒN' VÀ 'PHẢN CHIÊU HỒN' CỦA NGUYỄN DU
· PHÊ BÌNH VĂN HỌC TRONG THỜI ĐẠI THÔNG TIN
· MẸ VÀ EM - LINH HỒN TRONG “SƯƠNG KHÓI NẺO QUÊ” CỦA NGUYỄN MINH DŨNG
· MỘT CHÚT TRI ÂM VỚI TRẦN ĐĂNG KHOA - 'BIỂN MỘT BÊN...'
· KÝ HIỆU HỌC VĂN HÓA VÀ KHÁI NIỆM VĂN BẢN
· BẢN TÍNH NỮ TRẮC ẨN VÀ SUY TƯỞNG
· NÉN HƯƠNG DÂNG NGÀY THƯƠNG BINH LIỆT SĨ
· “MẶT NẠ TÁC GIẢ” − MỘT GỢI Ý CHO VIỆC TIẾP CẬN MỘT VÀI HIỆN TƯỢNG VĂN HỌC SỬ VIỆT NAM
· DOSTOYEVSKY ĐÃ TƯỞNG TƯỢNG RA NƯỚC NGA VÀ PETERBURG
· CHICK LIT – NỮ QUYỀN TRONG VĂN HỌC
· PHẠM TIẾN DUẬT - NGƯỜI THƠ SAY MIỀN ĐẤT LẠ
· VĂN TRẺ- MỘT THỜI KHÔNG QUÊN...
· LẤY CHỒNG THƯƠNG BINH
· NHỮNG KẺ LẠC LOÀI TỪ TRUYỆN NGẮN XUÂN DIỆU ĐẾN TIỂU THUYẾT BÙI ANH TẤN
· VỀ BẢN CHẤT CỦA NGHỆ THUẬT

 

  
Gia đình Bích Khê