BÌNH THƠ BÍCH KHÊ
 
ẤN TƯỢNG 100 NĂM BÍCH KHÊ

 


100 năm sinh thi sĩ Bích Khê (1916-2016), tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức những hoạt động tưởng niệm khá ấn tượng, bắt đầu từ ngày 14-6-2016: viếng mộ nhà thơ và khánh thành giai đoạn 1 khuôn viên, nhà lưu niệm thi sĩ ngay trên vùng đất gia đình, tộc họ; giới thiệu ra mắt Tuyển tập “Bích Khê- một trăm năm” và đêm nghệ thuật thơ nhạc Bích Khê.

Ảnh Lê Trâm

Theo Ban tổ chức, 10 năm trước, 2006, Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp cùng Quảng Ngãi đã tổ chức Hội thảo tầm quốc gia về nhà thơ tài hoa mệnh yểu và còn long đong cả sau khi mất, cuộc hội thảo căn bản đã tháo gỡ những vướng mắc vớ vẩn có tính lịch sử, trả lại sự trong sáng về nhân thân nhà thơ, khẳng định, tôn vinh một thi tài của thơ ca Việt nửa đầu thế kỷ XX. Nên lần này, 100 sinh, 70 năm mất của nhà thơ, chỉ tổ chức những hoạt động có tính tiếp nối, lan tỏa.

 
 

Tiếp nối cả những bổ sung các sáng tác của Bích Khê mảng “Mấy dòng thơ cũ” tập “Thơ Bích Khê” (Sở VHTT Nghĩa Bình xb, 1988) có 7 bài loại này, giờ nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân tìm thêm được 6 bài in trên báo “Tiếng dân” (có 2 bài trùng với tập kể trên). Và mở ra khả năng mảng thơ cũ này theo hồi ức gia đình là có cả trăm bài, hy vọng còn được phát hiện thêm. Tiếp nối thơ Bích Khê sưu tầm được trên tuần báo “Tiểu thuyết thứ Năm”, nhiều bài có trong “Tinh huyết”, nhiều bài mới. Tiếp nối ở mảng nghiên cứu phê bình, hồi ức, hồi ký về bạn bè, người thân viết về nhà thơ. Nếu Hội thảo 2006 chỉ là những bài viết của các nhà văn nhà thơ, nhà nghiên cứu đương đại, thì giờ, sau 10 năm, đã được bổ sung hàng chục bài viết mới, hàng chục bài viết của các trí giả, văn nhân trước 1975 ở Miền nam, cả những bài thời trước Cách mạng Tháng Tám được sưu tập khá đầy đủ.

Ảnh Lê Trâm

Sinh thời, nhà thơ chỉ chứng kiến tập thơ duy nhất của mình được in: “Tinh huyết” (nhà in Thụy Ký, 1939, lời “bạt” Trọng Miên, tựa, Hàn Mặc Tử). Riêng tập “Tinh hoa”- di cảo thơ Bích Khê do gia đình lưu giữ mãi đến 1997 (Nxb Hội nhà văn) mới chính thức ra mắt bạn đọc.

Ảnh Văn Cảnh

Ngay trong tiếp nối đã là lan tỏa. Nhưng lần này Ban tổ chức, Ban biên soạn đã công phu tập hợp thêm mục các sáng tác thơ, nhạc về Bích Khê (hoặc phổ thơ Bích Khê). Ở mảng phổ thơ, có thể nói 10 bài nhạc của Phạm Duy như những “dị khúc” độc đáo.

Trong buổi ra mắt tập sách ngót ngàn trang khổ lớn “Bích Khê- một trăm năm”, nhà ngiên cứu Lại Nguyên Ân đã kể lại khá tỉ mỉ và ấn tượng quá trình sưu tập, đối chiếu, biên khảo, để có tập sách bề thế tôn vinh con người và thơ Bích Khê. Nhà thơ Thanh Thảo, trưởng ban biên soạn tập sách cũng có những phát biểu rất sâu sắc về những thông tin, về suy nghĩ ấu trĩ một thời, về những long đong số phận thi tài Bích Khê, về những gợi ý giá trị văn hóa của một vùng đất cần tôn tạo, tôn vinh, giá trị cho phát triển vững bền. Và Bích Khê đã là giá trị ấy. Cho Quảng Ngãi. Cho chúng ta, những ai yêu mến văn chương, biết nuôi dưỡng đời sống mình bằng sự bồi đắp không ngừng bên cạnh những yếu tố cần khác.

Ảnh Văn Cảnh

Buổi viếng mộ thi sĩ Bích Khê khá xúc động. Ông nằm đó 70 năm qua trong nghĩa địa làng bên cạnh bao mộ dân. Mộ xây đơn giản, khuôn hình đàn tì bà, cỏ xanh, chỉ phân biệt với những ngôi mộ vật liệu sang đẹp chung quanh ở tấm đá ghi 4 câu thơ trong bài “Lời tuyệt mệnh” của ông: “Thân bệnh: ngô vàng mưa lá rụng;/ Bút thần: sông lạnh ánh sao rơi,/ Sau nghìn thu nữa trên trần thế/ Hồn vẫn về trong bóng nguyệt soi”. Tôi, người viếng, có liên tưởng tới mộ Hàn Mặc Tử trên Đồi Thi nhân ở Quy Nhơn, Bình Định, bạn ông. Liên tưởng bởi sự gần nhau 2 thi tài mệnh bạc này, bởi những “long đong” của họ trong nhìn nhận hậu thế một thời.

Ảnh Lê Trâm

Và nghĩ, có khác nhau: mộ Hàn giờ khang trang trên đồi di tích danh thắng Gềnh Ráng như thõa lòng ai yêu thơ ông, mộ Bích thi sĩ dung dị gần gũi với dân làng ông, một dân làng Cách mạng, một quê thị Thu Xà từng thật trù phú thời trước Cách mạng 1945 với giao thoa văn hóa Trung Hoa, Pháp thành bình địa sau 1975. Bích Khê đã nhờ người nhà dìu ra ngõ để vui mừng ngắm người dân quê mình rùng rùng đón chào Cách mạng Tháng Tám trước khi lìa đời mấy tháng, Bích Khê đã sống, đã sáng tác nhiều năm cuối đời trong lòng quê hương mình sau bao xê dịch, viết và giã từ cõi đời ngắn ngủi tài hoa của mình trong lòng dân. Và ông nằm trên đất quê  ấy với nhân dân của mình. Ông có trong dân thuở ấy, gần dân mình và hẳn có trong dân từng sáng tác. Thì, nơi ông nằm đơn giản và gần gũi vậy, là điều hay, dù gia đình ông có điều kiện cải táng đến nơi nào trang trọng hay xây dựng to đẹp hơn. Không, giá trị một người sáng tạo đóng góp cho nhân loại không đo bằng các kiểu đền đài lăng tẩm.

Ảnh Lê Trâm

Cũng như cảm động khi nghe người nhà kể, từ khắp nơi, người yêu thơ Bích Khê mỗi người một cách, góp ý, góp công cho việc xây dựng Khuôn viên lưu niệm thi sĩ trong khu nhà thờ Tộc Lê Thu Xà. Phần xây dựng hơn hai năm qua đã khánh thành giai đoạn 1 nhưng đã có nét một địa chỉ văn hóa, không chỉ Thu Xà, Tư Nghĩa. Tất cả đang hướng tới một địa danh, một điểm đến nổi tiếng trong tương lai không riêng đình đám yêu mê Lý Sơn khi khách về Quảng Ngãi, hướng về Quảng Ngãi thiêng liêng biển đảo chủ quyền.

Ảnh Văn Cảnh
 

Khách về cùng 100 năm Bích Khê không ồn ào đoàn hội. Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, các nhà văn nhà thơ góp công vào sách: Thanh Thảo, Lại Nguyên Ân, Hồ Thế Hà…, các vị lãnh đạo các thời kỳ Quảng Ngãi, các NSND, NS ƯT Trà Giang, Hồng Vân người của quê hương, người nhà doanh nhân Lê Quốc Ân…, và các đoàn văn nghệ sĩ bạn bè lân cận: Thừa Thiên - Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Bình Định. Không nhiều, không rình rang nhưng ấm áp những tấm lòng.

Không thấy một phát biểu nào viết sẵn, từ nhà văn đến quan chức, cả người nhà nhà thơ. Cứ nói, bằng tấm lòng, bằng sự hiểu, bằng độ liên thông kỳ lạ giữa tình cảm diễn giả dành cho nhà thơ và cử tọa. Cả ở lúc ngồi với nhau bên li rượu, sau đó. Ơ, cái ông Bích Khê này, trước ông, mọi người bỗng vứt bỏ những khéo léo xã giao! 100 năm tưởng niệm thi sĩ như khiến người gần nhau hơn, thân thiện và chân thành với nhau hơn. Có lẽ tất cả là hiệu ứng từ cái tinh anh, cái đẹp trong cuộc đời không dài mà thi tài Bích Khê đã hằn ẩn trong lòng người. Cái hiệu ứng từ việc đối diện với vẻ đẹp. Vẻ đẹp lộng lẫy và oan khiên. Đúng, oan khiên có vẻ đẹp của nó: nó khiến con người dễ nhận ra cái tầm thường bé mọn của mình mà nghĩ tốt hơn, sống tốt hơn.

Ảnh Lê Trâm

100 năm Bích Khê ấn tượng bởi không chỉ giúp người hiểu ông, yêu thơ ông hơn, mà chính là góp chút ngẫm ngợi lắng lòng để sống tốt hơn, viết hay hơn. Đó là sự trân trọng liên tài hậu thế. Và không chỉ có thế, tưởng niệm 100 năm Bích Khê là góp phần, dù nhỏ, làm “cho thế giới lương thiện hơn”.

 

Các bài khác:
· TỔ CHỨC KỶ NIỆM 100 NĂM NHÀ THƠ BÍCH KHÊ
· CHƯƠNG TRÌNH KỶ NIỆM 100 NĂM BÍCH KHÊ (1916-2016)
· MỘT LIÊN VĂN BẢN: "HOÀNG HOA" CỦA BÍCH KHÊ VÀ BẢN DỊCH "CHINH PHỤ NGÂM"
· TOÀN BỘ THI PHẨM BÍCH KHÊ NHÂN KỶ NIÊM 100 NĂM BÍCH KHÊ
· HAI BÀI THƠ TƯỞNG NIỆM BÍCH KHÊ CỦA NGÃ DU TỬ
· BÍCH KHÊ, MỘT TRĂM NĂM VÀ HƠN NỮA
· DƯ LUẬN VỀ THƠ BÍCH KHÊ TRÊN SÁCH BÁO VIỆT TRƯỚC 1945
· 100 NĂM NHÀ THƠ BÍCH KHÊ (1916-2016)
· BÍCH KHÊ: NGƯỜI CÔNG DÂN TRUNG THÀNH CỦA VƯƠNG QUỐC TRƯỜNG THƠ LOẠN
· CHƯƠNG TRÌNH TỌA ĐÀM VÀ DIỄN NGÂM THƠ BÍCH KHÊ NHÂN KỶ NIỆM 100 NĂM NGÀY SINH
· BÍCH KHÊ – MỘT TÀI THƠ ĐỘC ĐÁO
· ĐÊM THƠ - NHẠC KỶ NIỆM 70 NĂM NGÀY MẤT BÍCH KHÊ
· CHƯƠNG TRÌNH ĐÊM THƠ KỶ NIỆM 70 NĂM NGÀY MẤT BÍCH KHÊ
· BÍCH KHÊ QUA CẢM NHẬN CỦA PHẠM DUY
· BÍCH KHÊ - NHÀ THƠ TRẺ MÃI THEO THỜI GIAN
· ẢNH HƯỞNG CỦA THƠ PHÁP TRONG THƠ MỚI VÀ THƠ BÍCH KHÊ, HÀN MẶC TỬ
· THƠ TƯỢNG TRƯNG - MẢNG THƠ BỊ BỎ QUÊN
· CÁI BUỒN CỦA MỘT THIÊN TÀI
· CÁC BIỂU TRƯNG, BIỂU TƯỢNG TRONG NGỌN “BÚT THẦN” CỦA BÍCH KHÊ
· MẤY CẢM XÚC VỀ BÍCH KHÊ VÀ THƠ BÍCH KHÊ

 

  
Gia đình Bích Khê