BÌNH THƠ BÍCH KHÊ
 
HƯƠNG THƠ

Huy khanh

 

Thơ Bích Khê tràn ngập mùi hương, có thể nói đó là một thế giới toàn hương từ cảnh vật chung quanh lan tỏa ra:

Đây bát ngát và thơ như sữa lúa

Nhựa đương lên, sức mạnh của lòng thương

Mùi tô hợp quyện trong tơ trăng lụa

Đây dạ lan hương, đây đỉnh trầm hương

Đây bát ngát và thơm như sữa lúa

Hồn xạ hương phơ phất ở trong sương...

(MỘNG CẦM CA)

Đến cả châu thân nhà thơ cũng quyện với thơ làm một:

Chàng ơi đêm nín thở

Để hồn biến ra hương

(NGŨ HÀNH SƠN Tiền)

Hương hoà nhập vào tất cả, đồng hoá với tất cả sự vật. Như trăng cũng là hương:

Nàng bước tới như sông trăng chảy ngọc

Như nắng thơm hớp đặc cỏ nguồn hương

(NÀNG BƯỚC TỚI)

Lời nói cũng là hương:

Lời nức ra hơi hương

Dìu dịu tỏa trong buồng

(HÀN MẠC TỬ)

Thậm chí âm nhạc trong thời gian đó cũng được ướp hương phảng phất dìu dặt:

Ta những muốn mùa đông nhường lại chỗ

Nhạc gầy hương, hương gầy nhạc, lan man...

(ĐỒ MI HOA)

Tất cả các loại hương ấy được nhà thơ tiếp nhận, tinh lọc, thăng hoa qua một khiếu thẩm định cực kỳ nhạy bén, tinh tế dường như  đến tận cùng tế bào hương, từng chiều sâu thẳm của hương. Đến độ chừng có thể vật chất hoá nó, cân đo đong đếm được:

Chân nhịp nhàng, lòng nghe hương nàng nặng

Đây bài thơ không tiếng của đêm tơ

(MỘNG CẦM CA)

Hay:

Tìm ngõ nhà em anh sẽ thấy

Khóm lan thơm nặng khí ưu phiền

(LÀNG EM)

Vì thế nhà thơ có thể lắng nghe đưọc cả âm thanh của hương nữa:

Phăng mạch đêm, hương vỡ, ứa ngầm tinh

(MỘNG CẦM CA)

Và đoán chừng bóng dáng của hương thấp thoáng đâu đây, khi xa khi gần, truy tìm nó để chộp lấy:

Đâu đây lãng đãng bầu hương nhạc

Phất phất gần như phất phất xa

(TÍNH CHẤT NGÀN XUÂN)

Đến cả không gian cũng được nhuộm một mùi không định nghĩa được mà chỉ có nhà thơ mi phát hiện ra:

Gió về mang cả mùi lăng tẩm

Buồn cắt lênh đênh những miếng đen...

(DẶM MÒN)

Không chỉ say đắm với những loại hương cụ thể, Bích Khê còn mơ thấy, tưởng tượng thấy những mùi thơm ảo giác qua mối ám ảnh về nhục cảm ái ân, vốn là nét độc đáo táo bạo trong thơ ông:

Này, muôn ngọc nữ ngớp y thường

Tóc quyện hay mùi tô hợp hương...

(NGHÊ THƯỜNG)

Từ mùi tóc đến hươg thơm da thịt hiện về trong mộng:

Gió thiệt đa tình hôn mặt hoa

Thơm tho mùi thịt bắt say ngà...

(HIỆN HÌNH)

Đó hoàn toàn là những mùi hương không có thật từ những con người không có thật mà kinh nghiệm chung đụng của nhà thơ trong đời sống riêng lúc đó chắc không nhiều:

Nàng Vệ Nữ theo nàng Vệ Nữ

Áo âm dương gió tóc thơm rừng…

(LÊN KIM TINH)

Từ kinh nghiệm thẩm định hương thơ của Bích Khê cho thấy vai trò của khứu giác trong nghệ thuật sáng tạo của ông rất đặc biệt. Mà điều này lệ thuộc nhiều vào hoạt động của bộ phổi: hít, thở, hít vào, thở ra. Đó là hoạt động được tượng hình, thể hiện qua những hình ảnh mô tả mối quan hệ giao tiếp giữa tác giả và các loại mùi hương:

Ô nàng tiên nương! Hớp nhạc đầy hương

(NHẠC)

Hoặc:

Ngừng hơi thở ta nép trong bóng lá

Để vần thơ theo nhịp điệu thuyền quyên...

(Đồ MI HOA)

Tiếng thở, hơi thở ở đây là một yếu tố gắn liền với cơ thể sinh lý của nhà thơ:

Những dáng hình, thanh khí... - Giữa mông mênh

Đường nhiếp ảnh sắc khua màu - Tiếng thở

(DUY TÂN)

Hay nó xuất phát từ sự vật vốn đã được tác giả nhân cách hoá theo mình:

Âm thanh gì sắp sửa... Ngọc Kiều ơi!

Hay hơi thở cùa hoa hồng mơ mộng

(MỘNG CẦM CA)

Năng khiếu khứu giác (ngửi) vô cùng phong phú, tinh vi của Bích Khê sở dĩ có được, đậm đặc ở đây phần nào bắt nguồn từ chính căn bệnh của ông: bệnh lao đến chết. Những bệnh nhân lao thường đều có một cảm quan khứu giác cực nhạy, tinh tế hơn hẳn người thường do sự hoạt động bất bình thường của hai lá phổi. Trong giai đoạn sáng tác đầu khi ông chưa mắc bệnh (tập Mấy dòng thơ cũ) không hề thấy xuất hiện năng khiếu khứu giác đặc biệt kể trên, điều trái ngược hẳn với giai đoạn sau đã mang dấu ấn của bệnh lao:

Anh tính ôm chồm lấy mắt mơ

Lấy môi, lấy má, lấy ngây thơ

Để anh nút ớn mùi hương ấm...

(ẢNH ẤY)

Và:       

Nhẹ nhàng nhịp nhàng thở đều trong sương

…Đây hồn ngọc thạch xanh xao như tờ...”

(NHẠC)

Nếu thơ Bích Khê còn giàu chất nhạc là do ông rất sành về nhạc (theo Chế Lan Viên), thơ Hàn Mạc Tử rên xiết đau nhức vì bệnh phong (với vai trò của xúc giác tốỉ thượng) thì bệnh lao đã góp phần làm nên những bài thơ kỳ lạ của Bích Khê. Đó là dòng thơ bệnh - cái giá sinh mạng mà nhà thơ phải trả tuy thơ bệnh của Bích Khê rõ ràng thanh khiết, sạch sẽ, êm ái hơn thơ bệnh của Hàn Mạc Tử do cơ chế bệnh gây nên.

Khó ai quên được mùi hương hoàng lan kỳ diệu khó tả của Thạch Lam - một người cũng đã chết vi bệnh lao. Khó ai không bồi hồi khi đọc lại những lời trăn trối đẫm đầy mùi hương của Bích Khê - không phải là hương thơm tuởng tượng nữa mà là mùi của cái chết đang dần đến:

Những tờ thơ nát đầy hơi hám

Tay khách đa tình sẽ chuyển trao

(NẤM MỘ)

 

 

Các bài khác:
· TRONG THƠ MỚI CHƯA CÓ BÍCH KHÊ
· THƠ BÍCH KHÊ
· HAI BÀI THƠ VỀ BÍCH KHÊ CỦA PHAN BÁ TRÌNH
· CHÙM THƠ VIẾT VỀ BÍCH KHÊ CỦA NHIỀU TÁC GIẢ
· CHÙM TỨ TUYỆT DÂNG BÍCH KHÊCỦA MAI VĂN HOAN
· GIỚI THIỆU BÀI THƠ 'BÍCH KHÊ' CỦA TRẦN NGỌC HƯỞNG
· LÀNG TRONG THƠ HÀN MẶC TỬ, TẾ HANH, BÍCH KHÊ
· MỘNG ĐÀI - CUỘC ĐỜI VÀ THƠ CA
· THƠ BÍCH KHÊ - MỘT THỂ NGHIỆM THƠ TƯỢNG TRƯNG
· MÙA THU XỨ HUẾ VÀ BUỒN VƯƠNG CÂY NGÔ ĐỒNG
· PHONG TRÀO THƠ MỚI NHƯ MỘT DIỄN NGÔN LỊCH SỬ
· TRONG MẮT BÍCH KHÊ
· BÍCH KHÊ, PHẠM DUY - HAI CHÀNG LÃNG TỬ
· GIỚI THIỆU CHÙM THƠ VỀ BÍCH KHÊ CỦA NGUYỄN KHÔI
· GIỚI THIỆU BÀI THƠ 'VỌNG BÍCH KHÊ' CỦA LÊ DUY TRÁC
· BÍCH KHÊ - CƠN MỘNG TỈNH THỨC...
· BÍCH KHÊ QUA THUẬT KÝ 'NGÀY ĐÓ CÓ EM' CỦA ĐINH HÙNG
· THƠ BÍCH KHÊ - SỰ THANH KHIẾT CỦA TÍNH DỤC
· BÍCH KHÊ: THƠ VÀ THỜI GIAN
· MINH OAN CHO BÍCH KHÊ

 

  
Gia đình Bích Khê